pustułka
Rys. Przemysław Wylegała
|
Jest jednym z najmniejszych ptaków drapieżnych gniazdujących w naszym kraju (długość od końca dzioba do końca ogona wynosi 31-37 cm, a rozpiętość skrzydeł od 68 cm do 78 cm). U dorosłych osobników występuje wyraźny dymorfizm płciowy. Samica ma barwę brunatnorudą z intensywnym prążkowaniem i plamkowaniem na piórach. Samiec natomiast charakteryzuje się szaroniebieskim ogonem i głową oraz bardziej rudym niż samica grzbietem, z mniejsza liczbą czarnych plamek. Młode pustułki bardzo podobne są do samicy, posiadają innego kształtu i wielkości czarne plamy na piórach. Charakterystyczny jest głos pustułek. Głośnym "ki-ki-ki-ki" ptaki odzywają się najczęściej wiosną, zwłaszcza w pobliżu gniazda.
Areał pustułki w Europie. Kolor niebieski - występuje przez cały rok. Kolor pomarańczowy - występuje w okresie lęgowym.
|
Pustułka zasiedla tereny otwarte, gdzie pola i łąki poprzerywane są różnej wielkości laskami i zadrzewieniami. Zamieszkuje znaczną cześć Eurazji oraz północną Afrykę. Już ponad 100 lat temu pustułki zaczęły gniazdować w dużych miastach. Zjawisko tzw. synurbizacji (dostosowywanie się zwierząt do życia w warunkach miejskich) u tego gatunku stwierdzono najpierw w zachodniej Europie. Obecnie jednak lęgi pustułek można obserwować również w miastach środkowej części kontynentu. Także polskie miasta zasiedla niemała liczba pustułek. Szczególnie dużo jest ich w Poznaniu, Wrocławiu, Warszawie czy Gdańsku.
Spadek liczebności pustułki dotyczy głównie jej pierwotnego środowiska życia - krajobrazu rolniczego.
Fot. Paweł Śliwa
|
W krajobrazie rolniczym ptaki te składają jaja i wychowują młode w gniazdach innych ptaków, najczęściej krukowatych. Nierzadko na miejsce rozrodu pustułki obierają sobie używane gniazdo bociana białego czy obszerną dziuplę w drzewie. Odnotowywano także gniazda założone w stogach słomy, na strychach budynków gospodarskich, a w górach - na skałach. Na niektórych wyspach na Morzu Północnym pustułki gniazdują na ziemi. W miastach ten mały sokół składa jaja w różnego rodzaju zakamarkach i szczelinach budynków, zwłaszcza wysokich, np. kościoły czy wieżowce. Kolonie pustułek stwierdza się także pod mostami. Nierzadko odnotowuje się lęgi tych ptaków w doniczkach na kwiaty stojących na balkonach.
Najczęstszym sposobem polowania pustułek jest zawisanie w powietrzu.
Fot. Paweł Śliwa
|
W kwietniu lub na początku maja w obranym miejscu samica znosi 5-6, a czasami nawet 8 rdzawych jaj. Są one wysiadywane przez około 30 dni, głównie przez samicę. Po tym okresie klują się, okryte białym puchem młode. Po kolejnym miesiącu zdolne są już do lotu, a przez kolejne 2-3 tygodnie trzymają się blisko miejsca gdzie się urodziły. W tym czasie ciągle jeszcze dokarmiane są przez rodziców i pod ich bacznym okiem uczą się samodzielnego życia.
Pustułki występijące poza miastami często składają jaja i wychowują młode w gniazdach innych ptaków.
Fot. Paweł Śliwa
|
Pokarmem pustułki są małe gryzonie (głównie norniki i myszy), drobne ptaki wróblowate, owady, a także gady (jaszczurki). W krajobrazie rolniczym w ich diecie zdecydowanie dominują gryzonie, w miastach natomiast wzrasta udział ptaków - wróbli i gołębi. Najczęstszym sposobem polowania pustułek jest zawisanie w powietrzu. Ptak wypatruje zdobyczy wisząc kilkadziesiąt metrów nad ziemią, rozpościerając szeroko ogon i trzepocząc skrzydłami. Gdy wypatrzy ofiarę - np. nornika, składa skrzydła i rzuca się na niego. Pustułka poluje także z zasiadki, a czasami nawet na piechotę (zbiera owady wśród niskich traw).
Pustułka jest ptakiem wędrownym i koczującym. Jesienią większość naszych ptaków odlatuje na południe i zachód Europy, jednak cześć zimuje w kraju, zwłaszcza w zachodniej jego części.
Pustułki przystępują do lęgów już w drugim roku po urodzeniu, a mogą żyć nawet 15 lat. Średnia długość życia to jednak tylko kilka lat. Całkowitą liczebność pustułek w Polsce szacuje się na około 2 tys. par lęgowych, a w Europie na około 200 tys. par i niestety liczba ta maleje.
|
