Spis treści
Index autorów
Strona główna
PTOP "Salamandra"
| XIII Ogólnopolska Konferencja Chiropterologiczna "Badamy, aby skutecznie chronić" |
| Błażejewko, 5-7 listopada 1999 r. |
|
Pierwsze na Lubelszczyźnie zimowe stwierdzenie borowca wielkiego (Nyctalus noctula) (Schreber, 1774) First winter data of Nyctalus noctula (Schreber, 1774) in Lublin district Michał Piskorski 1, Grzegorz Grzywaczewski 2 1 Zakład Anatomii Porównawczej i Antropologii UMCS, ul. Akademicka 19, 20-033 Lublin e-mail: mpiskors@biotop.umcs.lublin.pl 2 Katedra Zoologii AR, ul. Akademicka 13, 20-950 Lublin e-mail: grzywacz@ursus.ar.lublin.pl Abstract. On 22 of December 1998 one individual of Nyctalus noctula (Schreber, 1774) was found in the Kozłowieckie Forests near Lublin. The bat was measured and weighted and released after one day. Because of big difficulties in finding this species in winter, our documented data are very important. There is the only one other record of Nyctalus noctula in hibernation period from Poland and no other from Lublin district. Stan poznania zimowania nietoperzy w Polsce ciągle pozostaje niezadowalający. O wielu gatunkach jest mało lub zupełnie brak danych z okresu hibernacji. Należą do nich zarówno gatunki rzadkie, jak i pospolite, ale występujące w trudnych do wykrycia miejscach. Aktywność chiropterologów skupia się w tym czasie na penetracji schronień odpowiednich dla nietoperzy "jaskiniowych". Nietoperze z grupy "leśnych" nie zimują w jaskiniach ale spędzają zimę w dziuplach lub na strychach. Brak informacji o nietoperzach "leśnych" spowodowany jest trudnością przeprowadzania kontroli w tym środowisku i niemożliwością wykrycia obecności hibernujących nietoperzy w dziuplach, szczelinach drzew i na strychach. Szansą na stwierdzenia tego typu gatunków są przypadkowe informacje uzyskiwane od służb leśnych pracujących przy wycince drzew. Borowiec wielki należy właśnie do grupy nietoperzy "leśnych". Corocznie nietoperze te migrują na zimowiska w kierunku południowym (Kowalski, Ruprecht 1984). Znane są przypadki zimowania borowców w dużych miastach w Niemczech (np.: Berlin, Drezno) (Kowalski, Ruprecht 1984). Informacje o jego zimowaniu w Polsce są bardzo skąpe. W 1992 r. F. Kaczanowski stwierdził dwukrotnie zimowe kolonie borowców wielkich w dziuplach drzew w okolicach Ukty na Pojezierzu Mazurskim. Dane te uzyskane były w czasie wycinki drzew zimą (Postawa i in. 1994). Pojedyncze dane dotyczące tego gatunku uzyskano też w bieżącym roku w Warszawie (Kowalski M. inf. ustna). Pewne, aczkolwiek ograniczone możliwości pozostawia jedynie sprawdzanie budek lęgowych (dla nietoperzy i ptaków), są one jednak zbyt wystawione na działanie czynników zewnętrznych i szansa znalezienia tam hibernujących nietoperzy jest niewielka. Obecnie na Lubelszczyźnie znanych jest około 13 zimowych schronień nietoperzy, są to nieliczne sztuczne schronienia takie jak: sztuczne jaskinie, korytarze podziemne, bunkry, fortyfikacje, piwnice i podziemne magazyny. Hibernuje w nich 13 - 15 gatunków nietoperzy: nocek duży (Myotis myotis), nocek Bechsteina (Myotis bechsteinii), nocek Natterera (Myotis nattereri), nocek wąsatek (Myotis mystacinus), nocek Brandta (Myotis brandtii), nocek łydkowłosy (Myotis dasycneme), nocek rudy (Myotis daubentonii), mroczek pozłocisty (Eptesicus nilssonii), mroczek późny (Eptesicus serotinus), karlik malutki (Pipistrellus pipistrellus), gacek brunatny (Plecotus auritus), gacek szary (Plecotus austriacus), mopek (Barbastella barbastellus) (Jurczyszyn 1994, Krzanowski 1959, Piskorski 1999, Ruprecht 1975). Dotychczas borowce wielkie nie były tu rejestrowane w okresie hibernacji. Opisywany nietoperz został znaleziony 22 grudnia 1998 roku podczas odwilży w okolicach kompleksu leśnego "Lasy Kozłowieckie" pod Lublinem. Przetrzymywany był przez okres jednej doby, a następnie wypuszczony (23.12.1998 r.) niedaleko miejsca znalezienia. Nietoperza zmierzono i zważono, oznaczono płeć i wiek. Była to młoda (tegoroczna) samica, o masie 23,5 g i długości przedramienia 56,5 mm. W ciągu tego okresu borowiec był aktywny ruchowo, ale nie próbował latać. Był karmiony larwami mączniaka zbożowego i muchy domowej. Ilość larw jaką podawano w trakcie karmienia była zależna od apetytu nietoperza. Po ostatnim karmieniu, które odbyło się w lesie, samodzielnie odleciał. Przed wypuszczeniem została sporządzona dokumentacja fotograficzna. Literatura: Jurczyszyn M. 1994. Nietoperze (Chiroptera) Roztoczańskiego Parku Narodowego i otuliny. Fragm. Faun. 37, 16 s: 389-399. Krzanowski A. 1959. Ważniejsze aspekty zimowej dynamiki populacji nietoperzy w jaskini w Puławach. Acta theriol. III, 3. Kowalski K., Ruprecht A. L. 1984. Nietoperze. [w]: Pucek Z. (red). Klucz do oznaczania ssaków Polski. PWN Warszawa. Piskorski M. 1999. Zimowe liczenia nietoperzy na Lubelszczyźnie w 1999 roku. Materiały XIII Zjazdu PTZool., Słupsk 20-23 września 1999 r. Ruprecht A. 1975. Zbiór nietoperzy I. K. Tarnaniego z Puław w kolekcjach Muzeum Instytutu Zoologicznego AN ZSRR w Leningradzie. Przegl. Zool. XIX, 3 s: 356-360. |