Spis treści
Index autorów
Strona główna
PTOP "Salamandra"
| XIII Ogólnopolska Konferencja Chiropterologiczna "Badamy, aby skutecznie chronić" |
| Błażejewko, 5-7 listopada 1999 r. |
|
Formowanie się chiropterofauny Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej w postglacjale i analiza czynników modelujących ten proces - wstępne wyniki badań Formation of chiropterofauna in Krakowsko-Częstochowska Upland in a postglacial period and an analysis of factors shaping this process - preliminary results Tomasz Postawa Centrum Informacji Chiropterologicznej, ISEZ PAN, ul. Sławkowska 17, 31-016 Kraków e-mail: postawa@isez.pan.krakow.pl Abstract. The author presents results of analysis of osteological materials from 5 caves in Krakowsko-Częstochowska Upland. So far remains of 5 species have been found: Myotis nattereri, M. bechsteinii, M. myotis, Rhinolophus hipposideros, and Pipistrellus pipistrellus. Materiał osteologiczny gromadzący się w namulisku jaskiniowym jest cennym źródłem informacji o chiropterofaunie danego terenu. Charakter powstawania chiropterocenoz (najczęściej wymieranie kolonii zimowych) stwarza wyjątkową możliwość prześledzenia zmian i obserwacji trendów fauny nietoperzy w relacji do warunków zewnętrznych. Wyżyna Krakowsko-Częstochowska, mimo niewielkiej rozciągłości (ok. 120 km) w kierunku N-S, stanowi granice występowania trzech gatunków nietoperzy: podkowca dużego Rhinolophus ferrumequinum (Schreber, 1774), podkowca małego Rhinolophus hipposideros (Bechstein, 1800) i nocka orzęsionego Myotis emarginatus (Geoffroy, 1806). Zaobserwowano także gradient proporcji (udziału danego gatunku nietoperza wśród innych gatunków hibernujących w jaskiniach) dla podkowca małego Rhinolophus hipposideros, nocka dużego Myotis myotis i nocka Natterera Myotis nattereri. Postglacjalna fauna nietoperzy Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej mimo wieloletnich badań jest słabo poznana. Mimo badań prowadzonych od połowy ubiegłego wieku na wielu stanowiskach tylko w nielicznych schronieniach (10 jaskiń) znaleziono postglacjalny materiał nietoperzy, przy czym liczebność szczątków kostnych nie pozwala w zadawalającym stopniu na rekonstrukcję fauny (tylko w 3 jaskiniach stwierdzono powyżej 100 osobników). Powodem niskiej frekwencji szczątków nietoperzy może być wybór miejsca poboru materiału lub pochodzenie tafocenozy. Wiele materiału zaginęło lub nie zwracano uwagi na szczątki mniejszych kręgowców. Wytypowano 20 jaskiń o różnym charakterze mikroklimatu i o różnym składzie gatunkowym nietoperzy, w których jest pobierany materiał. Decydującym kryterium wyboru jaskini jest współczesne występowanie nietoperzy w sezonie zimowym. W wyborze stanowiska pominięto te, które obecnie nie posiadają strefy mikroklimatu typowego dla jaskiń (schroniska, krótkie lub wielootworowe jaskinie). Próby były pobierane z kilku miejsc w jaskini, aby zminimalizować błąd wynikający z termopreferendum nietoperzy. Wykorzystano także materiał dostępny w kolekcji ISEZ PAN Kraków. Dotychczas zebrano i opracowano holoceńską faunę z pięciu stanowisk, w niektórych z wytypowanych jaskiń nie znaleziono holoceńskiego materiału. Z pozyskanych danych wynika, że najliczniejszym gatunkiem w holocenie był nocek Natterera Myotis nattereri oraz nocek Bechsteina Myotis bechsteinii. Nocek duży Myotis myotis (jeden ze współczesnych dominantów) jest prawie nie spotykany. Znajdowano także żuchwy podkowca małego Rhinolophus hipposideros (gatunek ten miał pojawić się dopiero w czasach historycznych), oraz karlika malutkiego Pipistrellus pipistrellus (gatunku współcześnie nie występującego w jaskiniach na tym terenie). Autor planuje wykonanie datowania niektórych prób w celu dokładniejszego ustalenia wieku i frekwencji zasiedlanie Jury przez poszczególne gatunki. |