|
Gniewosz plamisty jest w Polsce środkowej, jak również w całym kraju, gatunkiem bardzo rzadkim i zagrożonym wyginięciem. W roku 2000 Łódzkie Koło PTOP "Salamandra" i Miejski Ogród Zoologiczny w Łodzi, we współpracy z Uniwersytetem Łódzkim, rozpoczęły realizację projektu "Ochrona gniewosza plamistego w Polsce środkowej". Na powyższe działania uzyskano zgodę Ministra Środowiska (nr DLOPiKog. 4201/155/00, BOA-A-26-694/01/RP i BOA-A-A95-846/01/RP) oraz Lokalnej Komisji Etycznej w Łodzi (nr Ł/BD/12 i Ł/BD/33). |
|
|
Główne cele projektu to:
|
|
| Aktualny obraz rozmieszczenia stanowisk gniewosza plamistego w Polsce środkowej przedstawia Rys.1. Stały monitoring tych stanowisk oraz kontrole potencjalnych miejsc występowania gniewosza pozwalają stwierdzić, że najsilniejsza populacja w Polsce środkowej istnieje w Gostynińsko-Włocławski Parku Krajobrazowym, natomiast najbardziej zagrożone stanowisko znajdowało sięna Wysoczyźnie Złoczewskiej. Stanowiskiem tym jest śródleśna polana o powierzchni około 1 ha. Polana ta powstała po pożarze lasu i początkowo, wskutek silnego nasłonecznienia polany, zapewniała doskonałe warunki bytowania dla jaszczurek zwinek, które stanowią główny składnik pokarmu gniewosza. Po kilku latach polana zaczęła jednak zarastać brzozami oraz została zalesiona przez leśników. Groziło to zupełnym zaniknięciem interesującego nas stanowiska. |
|
| Działania wspomagające rozród węży polegały na schwytaniu ciężarnej samicy na stanowisku na Wysoczyźnie Złoczewskiej i przewiezieniu jej do Miejskiego Ogrodu Zoologicznego w Łodzi. Skalę naszego przedsięwzięcia ograniczyliśmy do jednej samicy, głównie ze względów praktycznych (zapewnienie pokarmu dla gniewoszy, odpowiednich pomieszczeń hodowlanych i opieki) oraz z uwagi na brak wcześniejszych doświadczeń w zakresie hodowli gniewoszy plamistych. Samica po urodzeniu młodych była wypuszczona w miejscu złapania, a młode gniewosze po przezimowaniu były wypuszczone na sąsiedniej polanie. Cykl powtórzono w latach 2000/2001 i 2001/2002. Jednocześnie podjęto rozmowy z leśnikami na temat częściowego wyłączenia polany z produkcji leśnej i wycięcia drzew zacieniających miejsca występowania gniewosza. |
|
| Pierwsze trzy młode gniewosze urodzone w Miejskim Ogrodzie Zoologicznym w Łodzi wypuszczono na wolność 10.05.2001, a kolejne trzy 10.07.2001. |
|
| W roku 2002 trzy młode gniewosze wypuściliśmy 13.05. Młode gniewosze wypuszczono obok przygotowanych wcześniej kryjówek z luźno ułożonych bloków piaskowca (Fot. 8). Wszystkie osobniki przed wypuszczeniem były sfotografowane w sposób umożliwiający ich identyfikację. Późniejsze kontrole przeprowadzone na tym stanowisku wykazały (Fot. 6, 7 i 11), że zarówno samice, które urodziły gniewosze, jak i ich potomstwo, dobrze czują się na chronionym przez nas i leśników stanowisku. |
|
| Dla ochrony gniewosza na zagrożonym stanowisku na Wysoczyźnie Złoczewskiej najważniejsze były jednak, realizowane we współpracy z leśnikami, działania prowadzące do sukcesywnego doświetlania polany, w celu stworzenia lepszych warunków siedliskowych dla jaszczurek zwinek, padalców zwyczajnych i polujących na nie gniewoszy plamistych. Dzięki bardzo dobrze układającej się współpracy z leśnikami (Fot. 9), polana została częściowo wyłączona z produkcji leśnej. Ponadto wycięto większość zacieniających polanę brzóz oraz część sosen (Fot. 10). Doprowadziło to do powstania kilkunastu doświetlonych luk w drzewostanie, co zapewniło bardzo dobre warunki siedliskowe dla jaszczurek i gniewoszy. |
|
| Więcej informacji o gadach Polski środkowej, w tym o gniewoszu plamistym, można znaleźć w poniższych publikacjach. |
|
Zieliński P., Pietrzak D., Gara K. 2000. Nowe stanowisko gniewosza plamistego (Coronella austriaca Laur.) w Polsce środkowej. Przegląd Zoologiczny, 44: 89-91
Zieliński P., Stopczyński M., Hejduk J. 2001. Gady okolic Łodzi. Łódzkie Koło PTOP "Salamandra", Łódź
Zieliński P., Stanisławski W., Przystalski A. 2002. Występowanie gniewosza plamistego w Gostynińsko-Włocławskim Parku Krajobrazowym. Chrońmy Przyrodę Ojczystą, 58 (4): 107-110. |
