Wyspa Pierska w dużej części jest porośnięta przez głogi jednoszyjkowe.
Fot. Paweł Śliwa
Głównym celem ochrony rezerwatowej jest zachowanie miejsc lęgowych ptaków wodnych i błotnych oraz bogatych gatunkowo siedlisk przyrodniczych. Niestety, obecnie rezerwat nie posiada wysokich walorów ornitologicznych. Wiele gatunków ptaków drastycznie zmniejszyło swoją liczebność, a najcenniejsze wycofały się zupełnie. Około 20 lat temu zaprzestano wypasać na części wysp bydło, co uaktywniło procesy sukcesji, a to odbiło się na awifaunie. Na ekstensywnie wykorzystywanych pastwiskach, z nisko przygryzioną trawą, jeszcze na początku lat 80. gniazdowało wiele gatunków ptaków. Wśród nich najliczniejsze były
śmieszki (
Larus ridibundus) - około 3000 par. To właśnie tutaj, na jednej z wysp (Wyspie Pierskiej), w roku 1971 odkryto pierwsze w Wielkopolsce gniazda
mewy pospolitej (
Larus canus). Znajdowała się tu także kolonia
rybitw rzecznych (
Sterna hirundo) i
czarnych (
Chlidonias niger). Wiele gatunków kaczek oraz perkozów korzystało dzięki temu z dodatkowej ochrony, gdyż mewy zachowują się agresywnie wobec potencjalnych drapieżników. Na łąkach przylegających do jeziora gniazdowały
krwawodzioby (T
ringa totanus),
czajki (
Vanellus vanellus) i
rycyki (
Limosa limosa). Wraz z zaprzestaniem wypasu i wkroczeniem na pastwiska
trzciny pospolitej (
Phragmitetum communis) oraz krzewów, wszystkie te ptaki opuściły rezerwat.
Obecność człowieka na tym terenie notuje się już od stuleci. Świadczą o niej choćby bardzo dobrze zachowane grodziska na dwóch wyspach. Jedno z nich znajduje się na Wyspie Komorowskiej. W klasyfikacji archeologicznej określa się je jako grodzisko wklęsłe typu nizinnego. Funkcjonowało ono w okresie epoki łużyckiej (XIII-V w. p.n.e.) oraz najprawdopodobniej też częściowo w okresie wczesnego średniowiecza. Drugie, leżące na Wyspie Pierskiej, funkcjonowało w okresie pełnego średniowiecza (pomiędzy XIII i XV w.) i jest typu stożkowatego nizinnego.
Obecnie rezerwat wygląda zupełnie inaczej niż w momencie jego tworzenia. Postępujące procesy regeneracji roślinności i sukcesji wtórnej sprawiły, że cały niemal obszar wysp porasta mozaika zbiorowisk zaroślowych i inicjalnych (początkowych) postaci lasów. Dużą powierzchnię zajmują
zarośla szakłakowo-dereniowe (
Rhamno-cornetum),
głogu jednoszyjkowego (
Crateagus monogyna) czy
bzu czarnego (
Sambucus nigra). Zbiorowiska leśne stanowią fragmenty
łęgu wiązowo-jesionowego (
Ficario-Ulmetum campestris) w stadium regeneracyjnym. Wzdłuż brzegów wysp wykształciły się wysokie szuwary utworzone z trzciny oraz
pałki szerokolistnej (
Typhetum latifoliae). W wielu miejscach duże powierzchnie zajmują nitrofilne (azotolubne) zbiorowiska ziołoroślowe. We florze rezerwatu występują także rośliny naczyniowe objęte częściową ochroną prawną. Są to np.
pierwiosnka lekarska (
Primula veris) i
kalina koralowa (
Viburnum opulus). Dawniej na terenie rezerwatu spotykano także ginące obecnie gatunki, takie jak:
przetacznik wodny (
Veronica catenata),
centuria nadobna (
Centaurium pulchellum) i inne. Nie wiadomo, czy nadal tu występują. Z istnieniem grodzisk należy też wiązać prawdopodobnie występowanie na wyspach dużej liczby archeofitów - roślin, które stanowią relikty dawnych (średniowiecznych) upraw, np.
pieprzycy siewnej (
Lepidium sativum),
ślazu zygmarka (
Malva alcea),
kocimiętki właściwej (
Nepeta cataria),
czosnku wężowego (
Allium scorodoprasum) i
ostrzenia pospolitego (
Cynoglossum vulgare).
Mimo znacznych zmian w szacie roślinnej, zarówno rezerwat jak i całe jezioro nadal są dość atrakcyjne dla ptaków. Gniazduje tu do 20 par
gęgaw (
Anser anser), kilka par
błotniaków stawowych (
Circus aeruginosus),
bąków (
Botaurus stellaris),
wąsatek (
Panurus biarmicus),
żurawi (
Grus grus),
dziwonii (
Carpodacus erythrinus) i
remizów (
Remiz pendulinuz), a także kaczki, perkozy i chruściele. Gęsto zarośnięte wyspy są doskonałym miejscem dla wielu drobnych ptaków śpiewających. Jezioro Bytyńskie ze względu na dużą powierzchnię i położenie w otwartym krajobrazie jest bardzo atrakcyjne dla ptaków przelotnych. Na odpoczynek i żer zatrzymują się tutaj tysiące
gęsi białoczelnych (
Anser albifrons) i
zbożowych (
Anser fabalis) oraz setki kaczek należących do różnych gatunków. Akwen jest też stałym miejscem łowów gniazdującego w pobliżu
bielika (
Haliaeetus albicilla). Do tej pory na terenie tym odnotowano około 160 gatunków ptaków, z czego 80 jest lęgowych lub prawdopodobnie lęgowych.
Krowy robią wrażenie zadowolonych - cała wyspa należy tylko do nich.
Fot. Paweł Śliwa
|
Z innych zwierząt zamieszkujących jezioro warto wymienić
bobra europejskiego (
Castor fiber) oraz
wydrę (
Lutra lutra). Na uwagę zasługuje też stosunkowo wysoka liczebność nietoperzy należących do 5 gatunków. Ciekawostką jest także występowanie pająka
Eucta kaestneri, gdyż jedna z wysp jest jego 7 znanym stanowiskiem na świecie i 5 w Polsce.
W ostatnim czasie PTOP "Salamandra" podjęło próbę przywrócenia rezerwatowi tych gatunków ptaków, które gniazdowały tu w momencie jego tworzenia. Zimą rozpoczęto akcję wycinania gęstych krzewów na Wyspie Pierskiej. Ze względu na sezon lęgowy prace zostały przerwane w marcu i wznowione zostały późnym latem. Jesienią rozpocznie się wycinka krzewów na Wyspie Komorowskiej. Usunięcie wysokiej roślinności to jednak nie wszystko. Trzeba jeszcze przywrócić wypas zwierząt. Mają w tym pomóc krowy i kozy pochodzące z gospodarstwa rolnego w Piersku oraz zakupione specjalnie w tym celu wrzosówki (prymitywna rasa owiec). W maju zwierzęta zostały wypuszczone na Wyspę Pierską i pozostaną tam aż do jesieni. W przyszłym roku zostaną także przetransportowane na Wyspę Komorowską. Mamy nadzieję, ze zabiegi te okażą się skuteczne i mewy, rybitwy, rycyki, krwawodzioby oraz inne ptaki powrócą do rezerwatu.
Paweł Śliwa
pawel@salamandra.org.pl
- Głównym sponsorem projektu jest Program Małych Dotacji Globalnego Funduszu Środowiska (GEF/SGP, UNDP).
- Fundusze przekazała także Unia Europejska (Phare 2001, Program "Rozwój Społeczeństwa Obywatelskiego").
- Serdecznie dziękujemy panu Janowi Kaponowi - prezesowi gospodarstwa rolnego "Avena" z Pierska - za użyczenie krów do wypasu na wyspach, opiekę nad wrzosówkami oraz za wszelką okazaną pomoc.
- Podziękowania za pomoc w czasie realizacji projektu oraz wsparcie finansowe składamy też Urzędowi Gminy w Kaźmierzu.
©
Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody "Salamandra"
Speth
AZS Poznań
Srebrna Góra
Forum Srebrna Góra
Blog o fotografii
SEO blog
