10 stycznia 2000   

Obrączkowany nocek duży w podziemiach Międzyrzeckiego Rejonu Umocnionego. Fot. Andrzej Kepel

     W 1999 r. zanotowano rekordowy przelot nocka dużego (Myotis myotis) na zimowisko w Międzyrzeckim Rejonie Umocnionym. Dorosła samica tego gatunku, zaobrączkowana w lutym 1993 r. w miejscowości Waren w Niemczech, przeleciała 227 km na południowy wschód i spędziła zimę w Polsce.

     Dotychczasowy rekord przelotu do MRU należy do nocka rudego (Myotis daubentonii) i wynosi 260 km. Rekordzista ten, zanim przyleciał na zimowanie do międzyrzeckich podziemi, został zaobrączkowany w lecie w Meklemburgii, w północnych Niemczech. Tak znaczny dystans sezonowej migracji był zarazem najdłuższym odnotowanym dla tego gatunku.

     Podziemia Międzyrzeckiego Rejonu Umocnionego (MRU) są największym zimowiskiem nietoperzy w Środkowej Europie. Z 21 gatunków tych ssaków występujących w naszym kraju w podziemnych korytarzach tzw. Centralnego Odcinka MRU stwierdzono dotychczas zimowanie 12. Maksymalna liczebność tej wielogatunkowej kolonii została stwierdzona w 1991 r. i wynosiła ok. 29 000 osobników. W czasie zimowych liczeń nietoperzy niemożliwe jest policzenie wszystkich nietoperzy zimujących w szczelinach, między kamieniami, w przewodach wentylacyjnych i kanalizacyjnych lub w innych miejscach niedostępnych dla obserwatorów. Z tego powodu można przypuszczać, że w MRU zimuje znacznie więcej nietoperzy niż udaje nam się policzyć.

     Od 1998 r. wszystkie podziemne korytarze MRU oraz większość tzw. działek fortecznych, na których znajdują się wejścia do podziemi, są objęte ochroną w formie rezerwatów przyrody "Nietoperek" i "Nietoperek II".

     Dlaczego tak dużo nietoperzy wybrało podziemia międzyrzeckie jako miejsce zimowania? W górach i na wyżynach, gdzie znajduje się dużo jaskiń, nieczynnych kopalń i sztolni, w których nietoperze mogą przetrwać zimę. Na nizinach brakuje tego typu schronień, co zmusza je do dalekich wędrówek na południe lub do poszukiwania miejsc podobnych do jaskiń, w których temperatura nie opada w zimie poniżej zera i utrzymuje się wysoka wilgotność powietrza. Podziemia MRU są jednym z takich miejsc.

     Z wcześniejszych danych wiadomo, że nocki duże migrują do międzyrzeckich podziemi z obszaru odległego 67-220 km od tego zimowiska. Liczebność nocka dużego w międzyrzeckich podziemiach zwiększa się stale od 14 lat. Dotychczas nie wiadomo, czy obserwowany trend jest wynikiem zwiększenia liczebności populacji, czy też jest spowodowany migracją coraz większej liczby osobników do międzyrzeckich podziemi, zapewniających im dogodne warunki zimowania. Z tego powodu wszystkie dane pochodzące z powtórnych odłowów zaobrączkowanych nietoperzy są bardzo cenne.

      Tomasz Kokurewicz
      kokur@ozi.ar.wroc.pl