Morasko - opinia PTOP Salamandra

Wstępna opinia Polskiego Towarzystwa Ochrony Przyrody "Salamandra"
w sprawie projektowanego rozszerzenia Wysypiska Odpadów Komunalnych Miasta Poznania na teren planowanej otuliny rezerwatu "Meteoryt Morasko"

Proponowane poszerzenie składowiska odpadów na obszar położony pomiędzy rezerwatem "Meteoryt Morasko a obecnym terenem Wysypiska uważamy za całkowicie niedopuszczalne. Na takie stanowisko wpływają następujące przesłanki:

I. Argumenty ogólne:

Ze względu na swoje unikalne walory botaniczne, zoologiczne, geomorfologiczne, historyczne i "kosmiczne", rezerwat "Meteoryt Morasko" jest zdecydowanie najcenniejszym ze względów przyrodniczych terenem Poznania i jednym z najcenniejszych na terenie Wielkopolski.
Teren rezerwatu oraz przylegające do niego obszary planowanej otuliny są bardzo dobrze poznane pod względem przyrodniczym. Na zlecenie PTOP "Salamandra" przeprowadzono tam kilkadziesiąt tematów badawczych, wykonując dokładne inwentaryzacje poszczególnych grup organizmów i innych walorów. Dzięki temu teren ten jest obecnie niezwykle ważny ze względów naukowych. Możliwe jest prowadzenie długoterminowych badań monitoringowych oraz szczegółowych badań porównawczych z różnych dziedzin. Obecnie co roku w rezerwacie i jego otulinie powstaje kilka prac naukowych, dyplomowych i magisterskich, sprawiając, że obiekt ten jest prawdopodobnie najpełniej rozpoznanym rezerwatem w Polsce.
Rezerwat "Meteoryt Morasko" jest jedną z największych atrakcji turystycznych Poznania. Jest to niewątpliwie jeden z najsłynniejszych rezerwatów Wielkopolski. Dzięki działaniom PTOP "Salamandra" posiada on wzorcowo poprowadzoną i zagospodarowaną ścieżkę przyrodniczą, decydującą o jego dużych walorach edukacyjnych. Co roku ze szlaku w rezerwacie korzystają dziesiątki tysięcy osób, znajdując tu dogodne miejsce do rekreacji i podnoszenia swojej wiedzy przyrodniczej. Miejsce to stało się popularnym celem wycieczek szkolnych i rajdów z całej Wielkopolski oraz ćwiczeń terenowych dla studentów kierunków przyrodniczych poznańskich uczelni wyższych.
Realizowany przez PTOP "Salamandra" program ochrony i zagospodarowania edukacyjno-turystycznego tego rezerwatu oraz terenów przyległych otrzymał jako pierwszy polski projekt (w roku 1994) prestiżową nagrodę Forda dla najlepszych europejskich projektów ochrony przyrody. Program ten dotyczył także ochrony walorów terenu, na który planuje się rozszerzyć wysypisko (przede wszystkim śródpolnego stawu).
W tym przypadku nie mamy do czynienia z sytuacją, w której proponowane do zajęcia przez wysypisko tereny są jedyną możliwością poszerzenia wysypiska. Są jeszcze spore przylegające obszary na terenie gminy Suchy Las, a także w ostateczności tereny w granicach Poznania, położone po zachodniej stronie drogi dojazdowej do wysypiska, które nie mają tak dużych walorów przyrodniczych i mogłyby być w ostateczności przeznaczone na cele składowania odpadów.
W związku z negatywnym oddziaływaniem wysypiska na pobliski rezerwat "Meteoryt Morasko" oraz unikalne walory przyrodnicze poligonu "Biedrusko", planowano zakończenie w ciągu kilku, kilkunastu lat działalności tego składowiska i stopniowe przekształcenie go w obiekt sportowo-rekreacyjny. Skala proponowanego rozszerzenia oznacza, że jeszcze przez kilkadziesiąt lat będą tutaj składowane odpady.

II. Szczegółowe argumenty przyrodnicze:

Zgodnie z omawianym planem rozszerzenia wysypiska, objęłoby ono tereny przylegające od północy do rezerwatu "Meteoryt Morasko" i stanowiące obszar buforowy pomiędzy rezerwatem a wysypiskiem odpadów komunalnych. Już obecnie obserwuje się silny negatywny wpływ tego obiektu na przyrodę rezerwatu (wpływ drogi dojazdowej, nawiewanie śmieci, przenikanie do rezerwatu gatunków zwierząt związanych z wysypiskiem, hałas). Jeśli - jak się proponuje - wysypisko dojdzie do samej granicy rezerwatu, natężenie negatywnych oddziaływań znacząco wzrośnie, zagrażając (a w niektórych wypadkach całkowicie je eliminując) najcenniejszym walorom rezerwatu, zlokalizowanym głównie właśnie w jego północnej części.
Dla skutecznej ochrony rezerwatu niezbędne jest połączenie go za pomocą szerokiego, zalesionego pasa z kompleksem lasów poligony Biedrusko. Takie rozwiązanie postuluje "Plan ochrony i zagospodarowania dydaktyczno-turystycznego zespołu przyrodniczo-krajobrazowego "Morasko"" oraz "Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Poznania". Wg obu tych dokumentów, zalesieniu ulec mają w znacznej części właśnie te tereny, które proponuje się do zajęcia przez Wysypisko. (Jest to jedyna możliwość połączenia tych kompleksów leśnych).
Na terenie proponowanym pod nową część wysypiska znajduje się bardzo cenny przyrodniczo staw śródpolny. Wg opracowania "Plan ochrony i zagospodarowania dydaktyczno-turystycznego zespołu przyrodniczo-krajobrazowego "Morasko"", na podstawie przeprowadzonej tutaj szczegółowej waloryzacji przyrodniczej został on zakwalifikowany jako "teren o bardzo wysokich walorach przyrodniczych". Znajduje się tutaj miejsce godowania i żerowania kilku objętych ochroną gatunków płazów, miejsce gniazdowania i okresowego pobytu kilkunastu chronionych gatunków ptaków, a także stanowisko stałego przebywania silnych populacji wielu rzadkich i ciekawych bezkręgowców (w tym co najmniej jednego prawnie chronionego). W stawie tym prowadzona jest także gospodarka rybna.
Wspomniany wyżej staw stanowi ważny element ścieżki przyrodniczej. Przy jednym z jego brzegów znajduje się przystanek edukacyjny, z tablicą informacyjną. W przypadku rozszerzenia wysypiska wg przedstawionych planów, wszystkie unikalne i prawnie chronione walory tego stawu przestaną istnieć.
Teren przewidziany do przekształcenia w wysypisko posiada unikalne walory naukowe jako obszar bezpośrednio przylegający do miejsca upadku meteorytu. Dokładnie na tym właśnie obszarze przeprowadzono pierwsze w świecie badania stężenia pyłu meteorytowego na dużą skalę, stwierdzając stężenie pyłu kilkunastokrotnie wyższe od stężenia tła. Ponadto na terenie tym do dziś znajduje się fragmenty Meteorytu Morasko. W przypadku realizacji omawianego projektu wiele pozostałości tego meteorytu zostanie bezpowrotnie zasypanych pokładami odpadów komunalnych.

III. Argumenty formalno-prawne:

Zgodnie z przyjętym przez Radę Miasta Poznania "Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Poznania", teren, na który miałoby się rozszerzyć wysypisko, stanowi fragment planowanej (od 1994 r.) otuliny rezerwatu "Meteoryt Morasko". Jest on wyłączony z zabudowy, a większość jego obszaru jest przeznaczona pod zalesienie. Projekt ten jest więc sprzeczny z ustaleniami "Studium".
Obowiązek ochrony przed zasypaniem znajdującego się na terenie proponowanym pod wysypisko stawu śródpolnego wynika z ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska, ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych oraz ratyfikowanych przez Polskę konwencji międzynarodowych (przed wszystkim konwencji o ochronie bioróżnorodności).
Ponieważ we wspomnianym wyżej stawie i jego okolicy znajdują się miejsca rozrodu i stałego żerowania wielu rzadkich i chronionych gatunków ptaków, płazów i bezkręgowców, obowiązek ich zachowania i ochrony wynikają m.in. z ustawy o ochronie przyrody oraz rozporządzenia o ochronie gatunkowej zwierząt.
Zgodnie z rozporządzeniem nr 4/96 Wojewody Poznańskiego, w sprawie ochrony obrzeży wód powierzchniowych, zakazane jest lokalizowanie jakichkolwiek składowisk odpadów w pasie przybrzeżnym stawów rybnych. Tymczasem omawiany projekt obejmuje nie tylko całkowitą likwidację pasa przybrzeżnego, ale i całego stawu. Warto nadmienić, że gospodarkę rybną w tym stawie prowadzi właśnie Wysypisko Odpadów Komunalnych Miasta Poznania.

Konkludując - PTOP "Salamandra" zdaje sobie sprawę z konieczności składowania lub innej utylizacji odpadów komunalnych. Jednak poszerzanie istniejącego wysypiska w Suchym Lesie na jeden z najcenniejszych przyrodniczo terenów Poznania, w dodatku w sposób bezpośrednio wpływający na znaczące ograniczenie walorów przyrodniczych "perły Wielkopolski" - rezerwatu "Meteoryt Morasko" oraz sprzeczny z przyjętymi planami ochrony tego obiektu, jest całkowicie niedopuszczalne.

Poznań, 14 lipca 2000 r.

Za Zarząd PTOP "Salamandra"
dr inż. Andrzej Kepel - prezes

Powrót