28 października 2000   

      27 października br., podczas uroczystej gali w restauracji Belvedere w warszawskich Łazienkach Królewskich, ogłoszono wyniki 1 Edycji "Konkursu Ekologicznego HP" realizowanego w ramach Programu Odbioru i Recyklingu Tonerów Hewlett-Packard, na najlepsze polskie kampanie z dziedziny ochrony środowiska naturalnego. Jury najwyżej oceniło jedno z przedsięwzięć zgłoszonych przez PTOP "Salamandra", polegające na utworzeniu Obserwatorium Nietoperzy "Batmanówka" w Kopankach (gm. Opalenica). Poniżej przedstawiamy podstawowe informacje na temat tego projektu.

Przedstawiciel firmy Hewlett-Packard oraz laureaci pierwszego i drugiego miejsca. Fot. Agencja "Reporter"

      Otrzymana nagroda znacząco ułatwi nam dalsze przystosowywanie Obserwatorium do pełnienia przez nie zakładanych funkcji edukacyjnych.

      Drugie miejsce w konkursie zajęło Stowarzyszenie "Przyjaciele Helu" za projekt edukacyjny "Sojusz z Naturą". Przyznano także 4 wyróżnienia: Północnopodlaskiemu Towarzystwu Ochrony Ptaków ("Ochrona kolonii lęgowej bociana białego w Pentowie koło Tykocina"), Redakcji "Ekoświat" ("Najpiękniejsze polskie drzewa"), Polskiej Zielonej Sieci ("System obiegu informacji ekologicznych") oraz panu Janowi Stachyrakowi ("Ostoja przyrody - ostoja bioróżnorodności").

      Andrzej Kepel

Co zachęciło nas do rozpoczęcia prac nad projektem

Obserwatorium nietoperzy w Kopankach. Fot. Andrzej Kepel

      Istnienie dużej (ponad 400 osobników) kolonii rozrodczej nocków dużych (nietoperzy znajdujących się na "Europejskiej liście zwierząt i roślin zagrożonych wyginięciem w skali światowej"), a także mniejszej (kilkanaście - kilkadziesiąt osobników) kolonii mroczków późnych, zostało bezpośrednio zagrożone planowanym niezbędnym remontem częściowo zniszczonego strychu. "Salamandra" dostrzegła możliwość pogodzenia remontu z uratowaniem nietoperzy, a jednocześnie promowaniem ochrony tych zwierząt wśród młodzieży. Na powstaniu obserwatorium nietoperzy skorzystała także Miasto i Gmina Opalenica (stawiająca na ekoturystykę) oraz Szkoła, w której utworzono obserwatorium (dzięki temu pomimo małej liczby uczniów nie została ona zlikwidowana w ramach reformy szkolnictwa).

Cel projektu

1. Zamierzamy utworzyć w szkole przy Obserwatorium stale działający, aktywny punkt promocji ochrony nietoperzy (i ogólnie przyrody). Jego głównym celem będzie przełamywanie negatywnych stereotypów, dotyczących tych zwierząt oraz promowanie różnych metod ich ochrony.
   
2. Obserwatorium jest także wspaniałym poligonem naukowym. Rozpoczęliśmy już wieloletnie programy badawcze, które dostarczą wiedzy pomocnej przy skutecznej ochronie tych zwierząt.
   
3. Podstawowym celem przyrodniczym jest zapewnienie trwałości i skutecznej ochrony jednej z największych w Polsce kolonii rozrodczych nocków dużych, co przyczyni się do wzrostu liczebności tych zagrożonych wyginięciem zwierząt w tej części Europy.
   

Opis projektu
      W szkole Podstawowej w Kopankach utworzyliśmy pierwszy w Polsce (i prawdopodobnie w Europie) punkt obserwacyjny kolonii rozrodczej nietoperzy. Strych stuletniej szkoły na letnie schronienie od wielu lat wybiera około 400 nocków dużych (Myotis myotis). Gatunek ten jest zagrożony wyginięciem. Kolonia ta jest jedną z największych w Polsce.

      Z powodu niezbędnego remontu strychu, kolonii groziło unicestwienie. Udało się przekonać władze Szkoły i Gminy do takiego doboru terminu i sposobu remontu, by nietoperze nie ucierpiały. Jednocześnie poniżej strychu wydzielono pomieszczenie, w którego stropie wykonano przezroczystą kopułę bezpośrednio pod nietoperzami. Można przez nią obserwować zwierzęta bez ich niepokojenia. Lokatorzy strychu są oświetleni specjalnymi, czerwonymi lampami. Zwierzęta bez zastrzeżeń zaakceptowały zmiany w otoczeniu.

      Obserwatorium jest wykorzystywane jako stanowisko badań naukowych. Specjaliści prowadzą tutaj szczegółowe obserwacje zachowania nietoperzy. Utworzenie Obserwatorium, umożliwiającego wszystkim zainteresowanym podglądanie życia nietoperzy, jest także dobrym przykładem połączenia ochrony bioróżnorodności z edukacją przyrodniczą oraz promocją turystyki ekologicznej. W szkole wydzielono salę prelekcyjną z ekspozycją o nietoperzach. Placówka zamierza włączyć się do sieci "Zielonych Szkół". Uczniowie przyłączyli się do naszego programu "Szkolne Ostoje Przyrody". W pobliżu Szkoły utworzyli ostoję (stawek) i wytyczyli ścieżkę przyrodniczą. Jesienią młodzież zbiera guano nietoperzy ze strychu i sprzedaje jako doskonały nawóz. Uzyskane środki są przeznaczane na utrzymanie Obserwatorium. Dzięki ochronie nietoperzy udało się zaktywizować lokalną społeczność do działań na rzecz przyrody. Mało znana wieś zyskała unikalną atrakcję turystyczną, przyczyniającą się do reklamowania gminy. Zainteresowanie odwiedzeniem Obserwatorium jest bardzo duże. Przy okazji jego promowania (kilka programów w TV i radiu, artykuły, ulotki itp.) udaje się zamieszczać w mediach informacje o nietoperzach i ich ochronie.

      Placówka ma służyć przełamywaniu negatywnego stosunku społeczeństwa do nietoperzy. Kontakt z żywymi nietoperzami jest skutecznym narzędziem w takim działaniu. Potwierdzają to dotychczasowe doświadczenia - osoby opuszczające obserwatorium deklarują, że przestali się bać nietoperzy i zaczęli je zdecydowanie lubić.

      W przeciwieństwie do ogrodów zoologicznych, zwierzęta są tu na wolności, a w "klatce" znajdują się obserwujący je ludzie.

      Wkrótce w Obserwatorium będzie można zawsze wysłuchać prelekcji o nietoperzach (na żywo lub jako prezentacji video) i obejrzeć wystawę.

Sponsorzy:
      Obecnie projekt jest dofinansowany przez Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Poznaniu oraz przez Ministerstwo Środowiska, a także wspierany przez Miasto i Gminę Opalenica. Pierwszym sponsorem była fundacja REC-Polska.


Polecamy także:

• "Batmanówka" w Kopankach