Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody "Salamandra"
The Polish Society for Nature Protection "Salamandra"
ul. Szamarzewskiego 11/6, 60-514 Poznań,
tel./fax: (0-61) 843-21-60
e-mail: biuro@salamandra.org.pl

14 stycznia 2002 r.

Opinia Polskiego Towarzystwa Ochrony Przyrody "Salamandra"
na temat proponowanej przez Ministerstwo Środowiska
nowelizacji ustawy o ochronie przyrody

      Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody "Salamandra" - podobnie jak wiele innych organizacji społecznych, jednostek naukowych oraz indywidualnych przyrodników - wielokrotnie w ciągu ostatniego roku podkreślało, że obowiązujące obecnie prawo ochrony przyrody jest wadliwe, niespójne, w wielu miejscach przestarzałe, a niektóre z wprowadzonych niedawno unormowań są wręcz szkodliwe i cofają ochronę przyrody w naszym kraju o całe dziesięciolecia.

      W świetle tej sytuacji z dużą nadzieją witamy przedstawiony do zaopiniowania projekt zmian w ustawie o ochronie przyrody. Jesteśmy przekonani, że ustawa ta wymaga tak radykalnej przebudowy, że najlepszym rozwiązaniem będzie stworzenie zupełnie nowego aktu, który zastąpi obecnie obowiązujący. Jest to jednak zadanie, którego realizacja wymaga dłuższego czasu, a przyroda w wielu przypadkach nie może "zaczekać". Niezbędne jest więc pilne usunięcie najbardziej rażących sprzeczności i uzupełnienie najdotkliwszych braków w obowiązujących przepisach, aby do czasu przygotowania i uchwalenia nowej ustawy, ochrona przyrody w Polsce mogła względnie sprawnie funkcjonować. W naszym odczuciu proponowane zmiany idą właśnie w tym kierunku.

      Poza kilkoma, omówionymi w załączniku przypadkami (w szczególności proponowaną zmianą art. 35a), oceniamy proponowane zmiany pozytywnie. Niektóre z nich - jak np. wprowadzenie obowiązku monitoringu przyrodniczego, uwzględnienie możliwości wprowadzania przez ministra w drodze rozporządzeń programów ochrony zagrożonych gatunków, czy uporządkowanie sprawy rejestrów obiektów chronionych - są to bardzo istotne kroki naprzód w ochronie przyrody, od dawna postulowane przez przyrodników.

      Przyjmujemy argumentację Ministerstwa Środowiska, że aby pilnie wprowadzić najbardziej potrzebne zmiany, konieczne jest ograniczenie liczby proponowanych korekt do niezbędnego minimum i pominięcie w tym pakiecie postulatów najbardziej kontrowersyjnych, mogących wstrzymać cały proces nowelizacji. Dlatego w przypadku mniej istotnych spraw (np. niekonsekwencji dotyczącej regulacji przeznaczania opłat za wstęp do parków narodowych i rezerwatów) lub zmian wymagających kompleksowej przebudowy wielu artykułów, zrezygnowaliśmy ze zgłaszania uwag. Należy jednak mieć świadomość, że proponowany pakiet zmian dalece nie wyczerpuje możliwości (i potrzeb) korekty obecnie obowiązującej ustawy. Listy proponowanych poprawek są znane Ministerstwu Środowiska. Większość zgłaszanych przez przyrodników wniosków została zebrana i uwzględniona w opiniach organizacji społecznych, przesyłanych Ministerstwu. Są one dostępne także w Internecie - np. opinia PTOP "Salamandra" z 24 czerwca 1999 r., opinia PTOP "Salamandra" z 13 października 2000 r., czy bardzo dobry, nowy, uwzględniający większość istotnych postulatów projekt Lubuskiego Klubu Przyrodników (propozycje zmian, uzasadnienie). Wiele ze zgłaszanych propozycji jest dość oczywistych, nie wymaga radykalnego przebudowywania ustawy i nie powinno wzbudzić istotniejszych sprzeciwów. Apelujemy więc o wnikliwe ich rozpatrzenie (w szczególności wspomnianego projektu LKP) i rozważenie, czy przynajmniej niektórych z przedstawianych tam korekt nie można by dodać do omawianego obecnie pakietu. Są wśród nich m.in. tak ważne propozycje, jak przywrócenie sensu istnienia otulin wokół obszarów chronionych.

      W załączeniu przedstawiamy omówienie naszych uwag i propozycje poprawek do tych z proponowanych przez Ministerstwo modyfikacji, które wzbudziły nasze najistotniejsze wątpliwości. Proponujemy także dodanie kilku kolejnych zmian, które uważamy za najpilniejsze i bardzo ważne dla zapewnienia skutecznej ochrony przyrody w naszym kraju.

      Wierzymy, że po uwzględnieniu tych najważniejszych uwag, proponowana nowelizacja przełamie ostatnią negatywną tendencję i będzie stanowić zwiastun radykalnej zmiany na lepsze w podejściu do ochrony przyrody w naszym kraju.

      Z upoważnienia Zarządu PTOP "Salamandra"
                        dr Andrzej Kepel



Załącznik
Uwagi szczegółowe Polskiego Towarzystwa Ochrony Przyrody "Salamandra"
do opracowanego przez Ministerstwo Środowiska projektu ustawy
o zmianie ustawy o ochronie przyrody (dotyczy wersji z 28 grudnia 2001 r.)


UWAGI DO ART. 1

I. Uwaga do pkt 5
Punkt 5 projektu brzmi: "w art. 26a w ust. 1 skreśla się pkt 15;".

Proponujemy
Wykreślić ten punkt

Uzasadnienie
Propozycja ta wynika prawdopodobnie z nieporozumienia. Art. 26a ust. 1 pkt 15 wprowadza jedynie możliwość ustanowienia zakazu używania łodzi motorowych na otwartych zbiornikach wodnych (patrz art. 24 ust. 5 i art. 32). Utworzenie takiej strefy ciszy na niektórych zbiornikach wodnych np. parków krajobrazowych może być bardzo wskazane i uzyskać akceptację miejscowych samorządów. Nie widzimy uzasadnienia do likwidacji uprawnienia (a nie obowiązku) do wprowadzenia takiego zakazu.

II. Uwaga do pkt 7
Punkt 7 podpunkt "a" projektu wprowadza następujące brzmienie art. 27b ust. 2 pkt 1 nowelizowanej ustawy: "usuwania w okresie od dnia 16 października do końca lutego gniazd ze skrzynek lęgowych ptaków,"

Proponujemy
Przed przecinkiem na końcu dodać: "i ssaków".

Uzasadnienie
Poza skrzynkami lęgowymi dla ptaków, w praktyce ochrony przyrody powszechnie stosuje się także skrzynki dla nietoperzy oraz (nie tak często) pilchowatych. Skrzynki te także w większości wymagają regularnego czyszczenia, czego ustawodawca nie uwzględnił.

III. Uwaga do pkt 9
Punkt 9 podpunkt "a" wprowadza następującą zmianę do art. 27 d: "w ust. 1 po wyrazie "państwa" dodaje się wyraz "gatunków",".

Proponujemy
Nadać temu punktowi następujące brzmienie: "w ust. 1 przed wyrazem "podlegających" dodaje się wyrazy "z gatunków",".

Uzasadnienie
Proponowany w projekcie zapis oznaczałby, że przez granicę nie wolno przewozić całych gatunków lub ich części. Jest to oczywisty błąd redakcyjny. Chodzi nie o całe gatunki, lecz o egzemplarze organizmów (lub ich części), należące do odpowiednich gatunków.

IV. Propozycja dodania kolejnego punktu
Proponujemy dodanie kolejnego punktu po obecnym pkt 9.

Proponowane brzmienie nowego punktu
"W art. 34 po kropce dodaje się zdanie: "Do uchwał rady gminy wprowadzających formy ochrony stosuje się odpowiednio postanowienia art. 32.""

Uzasadnienie
Dotychczasowy zapis nie daje jasności, czy rady gmin powołując obszary chronione mogą w nich wprowadzać przewidziane w ustawie zakazy.

V. Uwaga do pkt 10
Punkt ten w proponowanym przez Ministerstwo brzmieniu oznacza wykreślnie obecnego art. 35a ust. 1.

Proponujemy
Pozostawić obecny ust. 1 w dotychczasowym kształcie lub nadać mu brzmienie: "Siedliska przyrodnicze poddaje się pod ochronę w drodze ustanowienia przez właściwy organ formy ochrony przyrody wybranej spośród wymienionych w art. 13 ust. 1 pkt 1-4 oraz 6 lub poprzez zagospodarowanie w sposób zapewniający trwałe istnienie chronionego siedliska w formie niepogorszonej". Kolejne proponowane ustępy art. 35 otrzymałyby odpowiednio numery 2 i 3.

Uzasadnienie
Ten punkt ministerialnego projektu budzi nasz zdecydowany sprzeciw. Rozumiemy jego genezę. Obecne brzmienie ustawy nakłada pozorny obowiązek objęcia wszystkich obszarów odpowiadających wymienionym w rozporządzeniu ministra typom siedlisk jedną z obszarowych form ochrony prawnej. W szczególności w przypadku siedlisk występujących stosunkowo licznie, zajmujących duże obszary, lub utrzymujących się dzięki (albo mimo) ich gospodarczemu wykorzystaniu, obejmowanie ich bez wyjątku ochroną prawną byłoby bardzo kłopotliwe (czasami wręcz niewykonalne) i w wielu wypadkach zbędne. Należy jednak zwrócić uwagę, że ustawa nie przewiduje jakichkolwiek sankcji za niestosowanie się do owego "obowiązku". Tak więc minister, wojewodowie i rady gmin mogą bezpiecznie kierować się zdrowym rozsądkiem i rzeczywistymi potrzebami przy wyborze obiektów obejmowanych ochroną. Ów "pozorny obowiązek" niesie jednak za sobą ważną konsekwencję. Nawet jeśli jakiś płat chronionego typu siedliska z jakichś przyczyn nie został objęty jedną z form ochrony obszarowej, nie można np. planować inwestycji, która powodowałaby jego degradację (chyba, że inwestor uzyskał na to osobne zezwolenie ministra zgodnie z art. 27 c ust. 7). Wszelkie decyzje lokalizacyjne, pozwolenia na budowę lub inne decyzje administracyjne sprzeczne z tą zasadą, można zaskarżyć w związku z ich sprzecznością z ustawą o ochronie przyrody. Tak więc obecne brzmienie artykułu (lub w kształcie nadanym przez proponowane uzupełnienie) daje prawne podstawy do rzeczywistej ochrony siedlisk. Umieszczona w opiniowanym projekcie zmiana całkowicie to likwiduje. Gdyby została przyjęta, przepisy wykonawcze o "ochronie" siedlisk miałyby jedynie charakter informacyjny - wskazywałyby, które typy ekosystemów są najbardziej zagrożone. To zaś wiadomo i bez rozporządzeń ministra. Dlatego apelujemy o odstąpienie od tej propozycji lub jedynie proponowane uzupełnienie obecnego zapisu. Wykreślenie obecnego art. 35 ust. 1 oznaczałoby "wylanie dziecka z kąpielą", czyli likwidację faktycznej prawnej ochrony siedlisk - niewątpliwie pozytywnej zdobyczy poprzednich nowelizacji ustawy. Nie kwestionujemy jednocześnie konieczności gruntownego przemyślenia i przebudowania przepisów normujących ochronę siedlisk w przyszłej, nowej ustawie o ochronie przyrody.

VI. Uwaga do pkt 12
Punkt ten wprowadza do ustawy art. 40a, którego ust. 2 ma brzmieć: "Monitoring, o którym mowa w ust. 1 polega na ocenie stanu przyrody i zachodzących w niej zmian, obszarów podlegających ochronie i obszarów użytkowanych gospodarczo oraz ocenie skuteczności metod ochrony przyrody."

Proponujemy
W ustępie tym po wyrazie "gospodarczo" dodać przecinek i wyrazy: "chronionych siedlisk i gatunków".

Uzasadnienie
Propozycję dodania tego artykułu oceniamy bardzo pozytywnie i gorąco popieramy. Proponujemy jedynie wyraźne zaznaczenie, że monitoring ten powinien (i może) także obejmować niektóre z chronionych siedlisk i gatunków. Brak tego zapisu może powodować np. wątpliwości co do prawnej zasadności ew. przeznaczania środków budżetowych na monitoring tych elementów przyrody. Propozycja ta jest także wypełnieniem obowiązku wynikającego z artykułu 11 Dyrektywy 92/43/EWG z dnia 21 V 1992 r w sprawie ochrony siedlisk naturalnych oraz dzikiej fauny i flory.

VII. Propozycja dodania kolejnego punktu
Proponujemy dodanie kolejnego punktu po obecnym pkt 12.

Proponowane brzmienie nowego punktu
"W art. 42 skreśla się pkt 5."

Uzasadnienie
Wprowadzenie do środowiska przyrodniczego ryb z gatunków obcych rodzimej faunie staje się jednym z istotnych zagrożeń dla Polskiej przyrody. Jest to tym groźniejsze, że podobnie jak w ustawie o ochrony przyrody postanowiono, że grzyby to rośliny, tak i w przepisach związanych z rybactwem obserwuje się tendencję do rozszerzania pojęcia "ryba" także np. na minogi, a nawet na raki (sic!). Zagrożenia wynikające z tego zapisu były np. ostatnio silnie podkreślane podczas sesji Komitetu Ochrony Przyrody PAN poświęconej gatunkom inwazyjnym. Konieczność objęcia obcych gatunków ryb takim samym traktowaniem jak wszystkich innych potencjalnie inwazyjnych gatunków obcego pochodzenia, jest wysuwana jako "postulat minimum". Tymczasem obecny art. 42 pkt 5 robi dla ryb wyjątek. Artykuł ten jest jednym z wielu dziwów tej ustawy - odwołuje się np. do ustawy o rybactwie śródlądowym z podaniem jej bardzo dokładnego, oczywiście już nieaktualnego cytowania z Dzienników Ustaw (nie uwzględnia już zmian zawartych w Dz.U. z 2001 r. nr 110 poz.1189 i nr 115 poz. 1229). Pytanie, czy minister do spraw rolnictwa powinien czy nie powinien opiniować wprowadzania do środowiska obcych gatunków ryb, pozostawiamy sprawą otwartą (regulują to odrębne przepisy). Zdecydowanie powinno to jednak wymagać także zezwolenia ministra właściwego do spraw środowiska, w więc i wcześniejszej oceny pod względem potencjalnego wpływu na naszą przyrodę (konieczność zaopiniowania przez PROP).

VIII. Uwaga do pkt 15
Punkt ten wprowadza zmiany w art. 47g ust.1 ustawy o ochronie przyrody.

Proponujemy
Podzielić ten punkt na 2 podpunkty - "a" i "b". Obecna propozycja stanowiłaby punkt "b", a w punkcie "a" wpisać: "w punkcie 8 wyraz "nieprzewidujące" zastąpić wyrazami "przewidujące brak"".

Uzasadnienie
Jest to drobna zmiana redakcyjna, lecz niosąca istotne skutki - w tym finansowe. Obecny nieprecyzyjny zapis powoduje, że inwestorzy próbują omijać obowiązek uiszczenia opłat za usuwane drzewa i krzewy, argumentując, że w planach zagospodarowania przestrzennego dla danego terenu nie zaznaczono explicite, że w tym miejscu mają rosnąć drzewa lub krzewy. Wypacza to w sposób oczywisty intencję ustawodawcy, lecz pod względem litery tego zapisu jest rozumowaniem uprawnionym. Spotykamy się już z takimi przypadkami w praktyce. Może to spowodować bardzo istotne uszczuplenie wpływów do gminnych i wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz zlikwidować podstawowy sens tego przepisu - bodziec do takiego planowania inwestycji, aby wiązały się one z jak najmniejszymi stratami dla zieleni. Proponowana korekta usuwa możliwość dwuznacznej interpretacji.

IX. Propozycja dodania kolejnego punktu
Proponujemy dodanie kolejnego punktu po obecnym pkt. 15.

Proponowane brzmienie nowego punktu
"Skreśla się art. 48."

Uzasadnienie
Art. 48 ustawy o ochronie przyrody w obecnym brzmieniu to dziwoląg prawny - artefakt po batalii o zachowanie lub likwidację Straży Ochrony Przyrody. Nie wypowiadamy się w tej opinii na temat SOP. Poselski projekt ustawy w tej sprawie znajduje się w Sejmie. Obecny art. 48 miał zapewne informować o rzeczy oczywistej, że działając na zarządzanym przez kogoś terenie, wypada z zarządcą ustalić tę działalność, jeśli narusza ona zasady ogólnej dostępności tego obszaru. Przepis ten nie ustanawia w tym względnie niczego nowego. Dlaczego jednak wymienia on wyłącznie "organizacje społeczne, mające na celu ochronę przyrody"? Czyżby zasada ta nie dotyczyła innych organizacji społecznych? A co z jednostkami naukowym? One nie muszą z nikim uzgadniać swojej działalności w parkach narodowych, rezerwatach itp.? A prywatne firmy? Może należałoby w takim razie dodać także przepis, że po drogach biegnących przez parki narodowe i krajobrazowe oraz rezerwaty i nadleśnictwa, członkowie organizacji społecznych mających na celu ochronę przyrody powinni jeździć prawą stroną jezdni? Postulujemy usunięcie tego zupełnie zbędnego zapisu, który może jedynie wprowadzać poczucie niezrozumiałej dyskryminacji.

X. Uwaga do pkt 16
Punkt ten wprowadza zmiany w art. 58 ustawy o ochronie przyrody.

Uwaga
Nie jesteśmy w stanie wypowiedzieć się na temat niektórych ze zmian proponowanych w tym punkcie. Zgodnie z dołączonym do ministerialnego projektu uzasadnieniem, przewidziano znaczącą korektę art. 58 ust. 2 oraz dodanie ust. 3a do tego artykułu. Chociaż jednak uzasadnienie tych zmian wydaje się przekonujące, brzmienia samych korekt nie zostało podane ani w projekcie udostępnionym na stronie internetowej Ministerstwa, ani w pliku przesłanym członkom Państwowej Rady Ochrony Przyrody.

UWAGA DO ART. 2

Brzmienie proponowane w projekcie
Dotychczasowe przepisy wykonawcze wydane na podstawie art. 13 ust. 5, art. 27c pkt 1 i 2, art. 27d ust. 7, art. 35a ust. 2 ustawy, o której mowa w art. 1, zachowują moc do czasu wydania nowych przepisów wykonawczych, jeżeli nie są sprzeczne z niniejszą ustawą, jednak nie dłużej niż przez okres 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy.
Proponowany zmodyfikowany zapis
1. Dotychczasowe przepisy wykonawcze wydane na podstawie art. 13a ust. 5 i 6, art. 27c ust. 3-5, art. 27d ust. 7, art. 35a ust. 2 ustawy, o której mowa w art. 1, zachowują moc do czasu wejścia w życie nowych przepisów wykonawczych, jeżeli nie są sprzeczne z niniejszą ustawą.
2. W przypadku przepisów wykonawczych o których mowa w ust. 1, w których znajdują się postanowienia sprzeczne z niniejszą ustawą, Minister właściwy do spraw środowiska oraz wojewodowie wydadzą odpowiednie nowe przepisy wykonawcze w czasie nie dłużnym niż 6 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy.
Uzasadnienie:
Pomijamy uzasadnienie konieczności skorygowania oczywistych błędów redakcyjnych (cytowanie niewłaściwych artykułów i ustępów). Proponowany przez Ministerstwo zapis jest powtórzeniem błędu popełnionego w art. 11 ustawy z dnia 12 X 2000 r. o zmianie ustawy o ochronie przyrody, który zaowocował m.in. kilkumiesięcznym brakiem ochrony gatunkowej! Nakładałby on obowiązek wydania przez Ministerstwo w ciągu pół roku kilkudziesięciu rozporządzeń. Jeśli z jakichkolwiek przyczyn (inne pilne zajęcia, choroba odpowiedzialnych osób, sprzeciw innych ministerstw, niekorzystny układ gwiazd itp.) nie zostałoby to dopełnione, znów przestałaby obowiązywać ochrona gatunkowa, ochrona siedlisk, plany ochrony parków narodowych lub rezerwatów itp. Proponowane rozwiązanie pozwala tego uniknąć. Zwalnia ono także z obowiązku tworzenia nowych przepisów wykonawczych w miejsce tych, które po wprowadzeniu nowelizacji nie okażą się z nią sprzeczne. Zwracamy także uwagę, że wprowadzana nowelizacja dotyczy nie tylko przepisów wykonawczych wydawanych przez ministra środowiska, ale także przez wojewodów (plany ochrony rezerwatów i parków krajobrazowych, ochrona gatunkowa na poziomie województw).

    Zapoznaj się także z Suplementem do tej opinii!

      Powrót

Trust in Nature KU AZS UAM Srebrna Góra Srebrna Góra Forum SEO blog Blog o fotografii Polska w obiektywie Hodowla kaktusów Hodowla sukulentów