Park Narodowy "UJŚCIE WARTY" - uzasadnienie projektu

Projekt z dnia 27.02.01 r.

Uzasadnienie

Obszar projektowanego Parku Narodowego "Ujście Warty" to jeden z najważniejszych terenów lęgowych ptaków wodnych i błotnych w Polsce - stwierdzono tu lęgi ponad 140 gatunków ptaków - są to między innymi: 4 gatunki perkozów, 7-8 gatunków kaczek, 5 gatunków chruścieli, 9-10 gatunków ptaków siewkowych. Dla wielu gatunków ptaków Park to jedno z ważniejszych miejsc lęgowych w Polsce. Aż 26 gatunków ptaków gniazdujących w Parku należy do zagrożonych wyginięciem według międzynarodowej klasyfikacji Bird Life International jak np.: wodniczka Acrocephalus paludicola, derkacz Crex crex, rycyk Limosa limosa, żuraw Grus grus, bąk Botaurus stellaris, bączek Ixobychus minutus, czy też występująca tutaj dość pospolicie rybitwa czarna Chlidonias nigec.

Obszar projektowanego Parku Narodowego "Ujście Warty" odgrywa ważną rolę dla ptaków również poza sezonem rozrodczym. Bardzo licznie pierzą się na tym terenie kaczki - krzyżówki Anas platyrhynchos, cyraneczki Anas crecca, a także gęsi gęgawy Anser anser i łabędzie nieme Cygnus olor, łyski Fulica atra. W okresie migracji jesiennej Park jest miejscem koncentracji ptaków wodnych i błotnych - głównie gęsi zbożowej i białoczelnej Anser fabalis i albifrons - liczba nocujących gęsi dochodzi do 200 tys. osobników. W okresie zimowym rejon "Ujścia Warty" to największe zimowisko w Polsce łabędzia krzykliwego Cygnus cygnus - do 2500 osobników, a także ważne zimowisko bielika Haliaeetus albicilla - do 50 osobników. Ochronę ptaków utrudnia pojawienie się i szybki rozwój populacji norki amerykańskiej Mustela vison, a także coraz częstsze informacje dotyczące pojawiania się szopa pracza Procyon lotor, przybywającego z zachodu.

Ponadto na terenie Parku Narodowego "Ujście Warty" stwierdzono występowanie 34 gatunków ssaków z 13 rodzin. Spośród tych, które znajdują się w Polskiej Czerwonej Księdze wymienić należy wydrę Lutra lutra (kategoria R) i bobra europejskiego Castor fiber (kategoria E).

Zbiorowiska roślinne na terenie Parku reprezentują wysoki poziom różnorodności biologicznej. Ponad 390 gatunków roślin naczyniowych to około 30% flory całej Krainy Wielkopolsko-Kujawskiej. O dużym zróżnicowaniu świadczy też występowanie na tym terenie blisko 50 zespołów roślinnych.

Szata roślinna Parku ma w przeważającej części charakter naturalny, choć struktura roślinności rzeczywistej odbiega od potencjalnej. Pośrednie i bezpośrednie oddziaływanie człowieka, dokumentowane już kilka stuleci, zaznaczyło się przede wszystkim zanikiem roślinności leśnej o charakterze łęgowym oraz rozpowszechnieniem zbiorowisk naturalnych tzw. auksochorycznych. Na tle innych odcinków rzeki Warty, szata roślinna projektowanego Parku wyróżnia się wysokim poziomem naturalności, a także unikatowym charakterem. Na ten ostatni składa się między innymi występowanie kilku bardzo rzadkich, zagrożonych wyginięciem roślin naczyniowych (Operat ochrony flory). Szata roślinna jest bardzo interesującym obiektem badawczym oraz dydaktycznym. Stwarza możliwości prowadzenia studiów nad strukturą i dynamiką flory. Dodatkowo możliwe jest monitorowanie zmian wynikających za świadomych manipulacji hydrologicznych. Roślinność dolin rzecznych w całej Europie została już w większości bardzo silnie przekształcona. Wiele badań współczesnych skoncentrowano na problemie renaturalizacji tego typu ekosystemów.

Znaczna część obszaru projektowanego Parku Narodowego "Ujście Warty" podlega ochronie już od 1977r., kiedy to na terenie Kostrzyńskiego Zbiornika Retencyjnego powstał rezerwat przyrody "Słońsk", jako jeden z najcenniejszych pod względem ornitologicznym obszarów w kraju. Teren rezerwatu, o powierzchni 4166,22 ha obejmuje rozlewiska Warty w pobliżu jej ujścia do Odry oraz dolny bieg rzeki Postomii. Na krajobraz rezerwatu składają się głównie podmokłe łąki, turzycowiska, łany manny i mozgi oraz zarośla wierzbowe. Cały teren jest poprzecinany starorzeczami, licznymi kanałami, rowami oraz fragmentami dróg i grobli. Rezerwat "Słońsk" jako unikalna w skali kraju i Europy ostoja ptaków wodnych i błotnych, został w 1984r. objęty międzynarodową Konwencją RAMSAR, której celem jest ochrona terenów podmokłych, ważnych jako siedlisko życiowe ptaków.

W roku 1996 powstał Park Krajobrazowy "Ujście Warty", obejmujący ochroną tereny położone wokół rezerwatu, którego głównym celem jest ochrona otwartych siedlisk, przede wszystkim podmokłych łąk i pastwisk położonych na polderach w "Ujściu Warty". Obszar całego Parku Krajobrazowego, którego część znajdzie się w granicach projektowanego Parku Narodowego "Ujście Warty", tworzy kompleks o powierzchni ponad 28 tys. ha.

Głównymi celami utworzenia Parku Narodowego "Ujście Warty" są:

1. ochrona zasobów przyrodniczych, przede wszystkim unikalnych siedlisk zalewowych ważnych dla ptaków wodnych i błotnych wciągu całego roku;
2. przywrócenie naturalnego i seminaturalnego charakteru obszaru;
3. rozwój badań naukowych, w tym szczególnie w dziedzinie nauk przyrodniczych na terenie parku;
4. rozwój turystyki ekologicznej i edukacji przyrodniczej w celu upowszechnienia wartości przyrodniczych;
5. sprzyjanie ekonomicznemu rozwojowi regionu "Ujścia Warty" i podnoszenia poziomu życia jego mieszkańców;

Założone cele będą realizowane poprzez:

1. objęcie ochroną w ramach parku narodowego wszystkich najcenniejszych siedlisk zalewowych ważnych dla ptaków wodnych i błotnych w różnych okresach fenologicznych;
2. objęcie całego obszaru Parku Konwencją RAMSAR;
3. udostępnienie naukowe, turystyczne i edukacyjne zasobów przyrodniczych Parku w sposób nie kolidujący z potrzebami ich ochrony;
4. realizacja programów inwentaryzacji i ochrony wybranych elementów różnorodności biologicznej oraz zrównoważone ich użytkowanie;
5. współpracę Dyrekcji Parku z samorządami lokalnymi celem promocji i zrównoważonego rozwoju regionu;
6. wypracowanie zasad modelu funkcjonowania obszarów cennych przyrodniczo, ekstensywnie użytkowanych rolniczo, a także spełniających funkcje przeciwpowodziowe.

Dla prawidłowego wykonywania ochrony przyrody na terenie Parku proponuje się wprowadzenie szeregu regulacji prawnych. Mają one na celu:

1. ochronę zespołów roślin i zwierząt bytujących w Parku;
2. określenie zasad udostępnienia terenu Parku dla zwiedzających;
3. określenie zasad rolniczego wykorzystania Parku
4. opracowanie planu ochrony dla całego Parku - obecnie funkcjonuje Plan Ochrony Rezerwatu Przyrody "Słońsk", istnieje konieczność opracowania planu dla pozostałej części parku narodowego;

Obecnie obszar projektowanego Parku Narodowego "Ujście Warty" posiada opracowane następujące programy:

1. Proekologiczne rolnictwo w Parku Krajobrazowym "Ujście Warty" ;
2. Koncepcja rozwoju turystyki przyjaznej środowisku na terenie parku Krajobrazowego "Ujście Warty"

Programy te, jak również materiały pochodzące z Planu Ochrony Rezerwatu "Słońsk" będą podstawą do przygotowania planu ochrony dla przyszłego parku narodowego.

Kwestia wędkarskiego wykorzystania wód została rozwiązana z korzyścią dla ochrony przyrody. Na mocy porozumienia pomiędzy Zespołem Parków Krajobrazowych Województwa Lubuskiego a Polskim Związkiem Wędkarskim Zarządem Okręgu w Gorzowie Wlkp. wędkarze otrzymali pozwolenie wodno - prawne, na szczególne korzystanie z wód w rezerwacie Słońsk. Integralną częścią decyzji administracyjnej jest owo porozumienie, jak również Plan Ochrony Rezerwatu Przyrody "Słońsk", a w szczególności Operat Udostępnienia. Zasady te zostaną utrzymane w planie ochrony projektowanego Parku Narodowego.

Położenie Parku Narodowego "Ujście Warty" określają następujące współrzędne geograficzne:

zachód - Kostrzyn:	52° 34' 51'' N
	14° 38' 34'' E
wschód - Oksza:	52° 37' 58'' N
	14° 54' 54'' E
północ - Mościczki:	52° 39' 37'' N
	14° 52' 22'' E
południe - Czarnów:	52° 36' 37'' N
	14° 45' 39'' E

Powierzchnia projektowanego Parku Narodowego "Ujście Warty" wynosi 7955,86 ha.

Składają się na nią grunty położone w następujących powiatach i gminach:

Lp	POWIAT	GMINA	Powierzchnia w ha
1.	Gorzowski Ziemski	Kostrzyn n/O	56,66
2.	Gorzowski Ziemski	Witnica	3354,28
3.	Sulęciński	Słońsk	4537,64
4	Słubicki	Górzyca	7,28
RAZEM			7955,86

Grunty w granicach projektowanego Parku Narodowego "Ujście Warty" stanowią:

1.	Grunt osób fizycznych lub prawnych	122.94 ha
2.	Grunt gminy Słońsk - drogi gminne	1.83 ha
3.	Grunty Skarbu Państwa będące dotychczasowym zarządzie: - Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w Zielonej Górze - Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Poznaniu - Kółka Rolniczego w Lubnie	110.55 ha 186.82 ha 75.65 ha
4.	Grunty w zarządzie Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Lubuskiego	7458.07 ha
RAZEM		7955.86 ha

Grunty Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych to przede wszystkim kanały podstawowe sieci melioracyjnych.

Grunty w zarządzie Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Lubuskiego to głównie tereny rezerwatu przyrody Słońsk, a także użytki zielone na terenie Polderu Północnego przekazane przez Agencję Własności Rolnej Skarbu Państwa decyzją Dyrektora AWRSP w Gorzowie Wlkp. z dnia 15 grudnia 1998r. w zarząd Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Lubuskiego.

Wokół Parku tworzy się otulinę o powierzchni 10453,99 ha. Powierzchnie otuliny wg gmin:

Lp.	POWIAT	GMINA	Powierzchnia w ha
1.	Gorzowski Ziemski	Kostrzyn n/0	289,26
2.	Gorzowski Ziemski	Witnica	2186,32
3.	Sulęciński	Słońsk	3893,82
4.	Słubicki	Górzyca	4084,59
RAZEM			10453,99

Wobec licznych zagrożeń, ważne jest zintegrowane zarządzanie całym obszarem projektowanego parku narodowego. Istotne jest połączenie pełnego monitoringu tutejszych zasobów przyrody z zarządzaniem administracyjnym. Wiąże się z tym stymulowanie rozwoju tutejszego rolnictwa, nadzorowanie melioracji oraz udostępnienie parku dla celów naukowych, dydaktycznych, a także dla celów związanych z kwalifikowaną turystyką. W żaden sposób nie da się tego osiągnąć w ramach obecnej struktury ochronnej.

Podniesienie rangi tego obszaru stworzy szansę ekonomicznego rozwoju dla tutejszych mieszkańców. Park narodowy prawidłowo zarządzany, kładący duży nacisk na udostępnienie zasobów przyrody dla turystyki kwalifikowanej, stanowić może niepowtarzalną szansę dla rozwoju agroturystyki. Nie bez znaczenia dla tego będzie także bliskość zachodniej granicy państwa oraz Berlina.

Zapewne także argumenty natury ekonomicznej, obok piękna przyrody spowodowały, że projekt utworzenia Parku Narodowego spotkał się z tak dużym poparciem władz samorządowych. Podpisanie deklaracji intencji było tylko wstępem do ich aktywnego udziału w procesie tworzenia nowego parku narodowego. Stanowi to jednocześnie optymistyczny przyczynek na przyszłość dla prawidłowego funkcjonowania Parku.

Wszystkie zakazy obowiązujące na terenie Parku wynikają z głównego celu ochrony, jakimi są: ochrona ptaków wodnych i błotnych oraz ich siedlisk. Zakazy te obowiązują już w chwili obecnej, od czasu zatwierdzenia w roku 1998 Planu Ochrony Rezerwatu Przyrody "Słońsk".

Proponuje się utworzenie Parku z dniem 01 lipca 2001 ponieważ zmniejszy to koszty jakie poniesie budżet państwa w roku 2001 oraz pozwoli na lepsze przygotowanie zaplecza, a także na dokonanie właściwego naboru pracowników o jak najwyższych kwalifikacjach, którzy będą zatrudnieni w administracji oraz w gospodarstwie pomocniczym projektowanego Parku.

Koszt utworzenia Parku Narodowego "Ujście Warty" z dniem 1 lipca 2001 roku.

Do wykonania zadań nałożonych na park narodowy ustawą o ochronie przyrody winno zostać utworzonych 26 stanowisk pracy w sferze budżetowej dla których w ramach limitu wynagrodzeń należy przewidzieć środki w wysokości 349 tys. zł na wynagrodzenia (z tego 321 tys. zł wynagrodzenia osobowe i 28.0 tys. zł na dodatkowe wynagrodzenia roczne). Pochodne od wynagrodzeń w sferze budżetowej będą wynosić 70.0 tys. zł.

W gospodarstwie pomocniczym winno być utworzone 12 stanowisk pracy dla których wynagrodzenie będzie wynosić około 86.0 tys. zł. (z tego 79.0 tys. zł wynagrodzenia osobowe i 7.0 tys. zł na dodatkowe wynagrodzenia roczne). Pochodne od wynagrodzeń w gospodarstwie pomocniczym będą wynosić 17.0 tys. zł.

Łącznie wydatki bieżące wynosić będą 900 tys. zł z czego 381 tys. zł przeznaczone będzie na zakupy m.in. wyposażenia, środków łączności oraz na jednorazowe zlecenie wykonania i oznaczenia terenu Parku właściwymi tablicami informacyjnymi.

Z utworzeniem Parku związane są znaczne wydatki majątkowe, na które została przewidziana kwota 1 600 tys. zł, m. in. na zakup środków transportu, łodzi patrolowej, wyposażenia Straży Parku, mieszkań służbowych.

Aby zapewnić właściwe funkcjonowanie Parku, gospodarstwo pomocnicze w pierwszych latach działalności będzie wymagało dotacji w wysokości 100.0 tys. zł rocznie.

Ogółem koszt utworzenia Parku Narodowego "Ujście Warty" będzie wynosić 2 500.00 tys. zł (z tego wydatki majątkowe 1600.00 tys. zł, wydatki bieżące 900.00 tys. zł), w latach przyszłych koszt utrzymania Parku winien kształtować się w wysokości około 1 500.00 zł.

Siedziba dyrekcji Parku znajdować się będzie w budynku Centrum Edukacji Przyrodniczej w Chyrzynie, obecnie od roku 1996 znajdującego się w gestii Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Lubuskiego.

Opracował:
Zespół Parków Krajobrazowych Województwa Lubuskiego,
Park Krajobrazowy "Ujście Warty".
tel. (0-95) 75-24-027

Ministerstwo Środowiska
Departament Leśnictwa, Ochrony Przyrody i Krajobrazu
tel. (0-22) 57-92-278

[Powrót]