Zasady sporządzania planu ochrony dla parku krajobrazowego

Rozporządzenie Ministra Środowiska
z dnia ....................................................
w sprawie szczegółowych zasad sporządzania
projektu planu ochrony dla parku krajobrazowego.

projekt z dnia 7.08.2001

Na podstawie art. 13b ust. 4 pkt 3 ustawy z dnia 16 października 1991 roku o ochronie przyrody (Dz.U. Nr 114, poz. 492, z 1992 r. Nr 54, poz. 254, z 1994 r. Nr 89, poz. 415, z 1995 r. Nr 147, poz. 713, z 1996 r. Nr 91, poz. 409, z 1997 r. Nr 14, poz. 72, Nr 43, poz. 272, Nr 54, póz. 349, Nr 133, poz. 885, z 1998 r. Nr 106, poz. 668 oraz z 2001 r. Nr 3, poz. 21) zarządza się, co następuje:

Rozdział 1 Przepisy ogólne

§ 1. Rozporządzenie określa szczegółowe zasady sporządzania projektu planu ochrony dla parku krajobrazowego, zwanego dalej planem ochrony.

Rozdział 2 Opracowanie dokumentacji planu ochrony

§ 2. Dokumentację planu ochrony stanowią:
1) opis ogólny parku krajobrazowego,
2) operaty szczegółowe,
3) mapy inwentaryzacyjne i diagnostyczne,
4) dokumenty formalne.

§ 3. Zakres i podział dokumentacji planu ochrony powinien zostać dostosowany do specyfiki danego parku krajobrazowego. Podstawowe zagadnienia powinny zostać opracowane w ramach opisu ogólnego, natomiast rozpoznanie zagadnień szczególnie istotnych dla funkcjonowania parku krajobrazowego powinno zostać przeprowadzone w ramach operatów szczegółowych.

§ 4. Opis ogólny parku krajobrazowego zawiera:
1) dane ogólne o parku krajobrazowym:
a) podstawa prawna utworzenia parku krajobrazowego,
b) przepisy prawa, w tym prawa międzynarodowego mające związek z ochroną i funkcjonowaniem parku,
c) położenie parku krajobrazowego, w układzie administracyjnym kraju oraz według podziałów przyrodniczych, geograficznych, klimatycznych i regionalizacji przyrodniczo-leśnej,d) warunki przyrodniczo-klimatyczne (klimat, geologia, geomorfologia, gleby, hydrologia, hydrografia).
e) charakterystyka walorów przyrodniczych, a w szczególności: istniejące i projektowane formy ochrony na obszarze parku, ostoje zwierząt, charakterystyka różnorodności biologicznej na różnych poziomach i stopień jej poznania, w tym: flory i fauny, ekosystemów, siedlisk przyrodniczych, zadrzewień i zieleni, a ponadto znaczenie parku w skali regionalnej, krajowej i międzynarodowej,
f) opis walorów kulturowych i krajobrazowych,
g) rodzaje użytkowania gruntów, zasoby surowców mineralnych i stopień ich wykorzystania,
h) dane demograficzne dotyczące ludności zamieszkującej obszar parku krajobrazowego,
i) opis zagospodarowania przestrzennego dotyczący funkcji, użytkowania i zagospodarowania terenu,
2) syntetyczną diagnozę stanu przyrody i zagospodarowania obejmującą:
kompleksową waloryzację obszaru, identyfikację konfliktów i zagrożeń oraz wskazanie obszarów problemowych,

§ 5.1. Operaty szczegółowe, w zależności od charakterystyki przyrodniczej, krajobrazowej i kulturowej parku, dotyczą w szczególności:
1) ochrony przyrody nieożywionej i gleb,
2) ochrony ekosystemów leśnych,
3) ochrony lądowych ekosystemów nieleśnych, w tym ich szaty roślinnej,
4) ochrony zasobów i ekosystemów wodnych i torfowiskowych,
5) ochrony fauny,
6) ochrony zasobów kulturowych i walorów krajobrazowych,
7) zagospodarowania przestrzennego,
8) edukacji i udostępniania parku krajobrazowego.
2. Operat szczegółowy zawiera:
1) charakterystykę analizowanego komponentu, z ewentualnym uwzględnieniem oceny zachodzących zmian,
2) ocenę dotychczasowej polityki i skuteczności podejmowanych działań ochronnych,
3) diagnozę stanu uwzględniającą słabe i mocne strony, zagrożenia zewnętrzne i wewnętrzne, konflikty.
3. Operat ochrony przyrody nieożywionej i gleb zawiera w szczególności charakterystykę przyrodniczą uwzględniającą: morfogenezę i budowę geologiczną obszaru, rzeźbę terenu, klasyfikację i charakterystykę gleb, warunki klimatyczne, zasoby i zakres wykorzystania surowców mineralnych.
4. Operat ochrony ekosystemów leśnych zawiera w szczególności: ogólny opis i diagnozę stanu lasów, sporządzoną na podstawie planów urządzania lasu oraz
charakterystykę szaty roślinnej, w tym występowanie gatunków specjalnej troski i ich siedlisk.
5. Operat ochrony lądowych ekosystemów nieleśnych zawiera w szczególności: charakterystykę przyrodniczą, uwzględniającą nieużytki (zakrzaczenia, bagna, turzycowiska, wrzosowiska, wydmy, skarpy, nasypy linii komunikacyjnych, wyeksploatowane żwirownie i piaskownie, obszary z roślinnością ruderalną i inne) oraz użytki rolne, w tym łąki i pastwiska. Opis przyrodniczy lądowych ekosystemów nieleśnych powinien uwzględniać występowanie gatunków flory specjalnej troski i ich siedlisk.
7. [taka numeracja w proj. Ministerstwa - przyp. LKP] Operat ochrony zasobów i ekosystemów wodnych oraz torfowiskowych zawiera w szczególności: charakterystykę hydrograficzną i hydrologiczną obszaru oraz klasyfikację i charakterystykę ekosystemów wodnych i torfowiskowych.
8. Operat ochrony fauny zawiera w szczególności: charakterystykę przyrodniczą uwzględniającą ostoje (rozrodu, przebywania, żerowania) ważniejszych grup zwierząt, ostoje i areał osobniczy gatunków zagrożonych oraz stanowiska gatunków chronionych, z wyszczególnieniem gatunków objętych ochroną prawem międzynarodowym, stwierdzone i potencjalne trasy migracji zwierząt, gatunki niepożądane i konfliktowe.
9. Operat ochrony zasobów kulturowych i walorów krajobrazowych zawiera w szczególności: opis zasobów kulturowych z uwzględnieniem rangi zasobu, stanu zachowania, zagrożeń, znaczenia dla nauki, edukacji i turystyki. Dotyczy to szczególnie zespołów osadniczych o historycznych układach, zespołów i obiektów zabytkowych oraz stanowisk archeologicznych. Zasoby kulturowe należy oceniać na tle danych historyczno-kulturowych regionu położenia parku i miejscowości położonych na jego obszarze. Należy sporządzić wykaz wszystkich obiektów zabytkowych na obszarze parku z podaniem stanu ich zachowania, wrażliwości na antropopresję, skalę i tempo przemian, identyfikację zagrożeń, problemów oraz konfliktów wymagających rozwiązania. Operat powinien zawierać także charakterystykę walorów krajobrazowych z wykazaniem dominujących form ukształtowania terenu, elementów krajobrazu, w tym zadrzewień, walorów widokowych, a w szczególności wskazanie charakterystycznych elementów, ciągów i punktów widokowych, wymagających ochrony oraz ocenę walorów krajobrazowych z uwzględnieniem: unikatowości krajobrazu w skali regionu i kraju, stanu zachowania krajobrazu, różnorodności krajobrazu, skali i tempa przemian oraz aktualnych i potencjalnych zagrożeń.
10. Operat zagospodarowania przestrzennego parku krajobrazowego zawiera w szczególności charakterystykę zagospodarowania przestrzennego gmin wchodzących w obszar parku oraz ocenę projektowanych przez gminy kierunków rozwoju, w tym zwłaszcza pod kątem ich zgodności z celami ochrony parku.
11. Operat edukacji i udostępniania parku krajobrazowego zawiera w szczególności charakterystykę aktualnych działań prowadzonych na obszarze parku krajobrazowego oraz istniejącego i projektowanego zagospodarowania rekreacyjnego i turystycznego.

§ 6.1. Załącznik do operatów szczegółowych lub do opisu ogólnego parku krajobrazowego stanowią następujące rodzaje map inwentaryzacyjnych i diagnostycznych:
a) położenia parku krajobrazowego w układzie administracyjnym z zaznaczoną siecią komunikacji, hydrografią oraz najważniejszymi ekosystemami,
b) rodzajów użytkowania gruntów, zadrzewień i zieleni,
c) form własności,
d) geomorfologii,
e) gleb,
f) zespołów roślinnych (roślinność rzeczywista i potencjalna) obszarów cennych pod względem przyrodniczym,
g) ochrony przyrody (obszary i obiekty objęte formami ochrony przyrody oraz projektowane do objęcia ochroną siedliska i stanowiska gatunków chronionych, korytarze ekologiczne, węzły ekologiczne i obszary węzłowe, bariery ekologiczne, pułapki ekologiczne),
h) drzewostanów, i) typów siedliskowe lasu,
j) sozologiczną (rodzaje i obszary zagrożeń, obszary z naruszoną równowagą ekologiczną, obszary zrównoważonego rozwoju itp.),
k) struktury ekologicznej (korytarze ekologiczne, węzły ekologiczne, bariery i pułapki ekologiczne).

Rozdział 3 Sporządzenie planu ochrony

§ 7. Plan ochrony składa się z następujących elementów:
1) Część l Wprowadzenie, zawierające:
a) dane ogólne o parku krajobrazowym (powierzchnia, położenie),
b) cele ochrony parku krajobrazowego,
c) określenie znaczenia parku krajobrazowego w krajowym systemie ochrony przyrody oraz stosowne informacje jeżeli park podlega ochronie w świetle przepisów międzynarodowych,
d) dane dotyczące form własności gruntów położonych w granicach parku krajobrazowego,
e) ogólną charakterystykę przyrodniczą parku krajobrazowego i jego zagospodarowania przestrzennego,
2) Cześć II Założenia ochrony przyrody, wartości kulturowych i krajobrazowych.
3) Część III Ustalenia planu ochrony.
4) Cześć IV Mapy operacyjne:
a) mapa podział parku krajobrazowego na obszary działań ochronnych (strefy funkcjonalno-przestrzenne),
b) syntetyczna mapa ustaleń planu ochrony.

§ 8.1. Ustalenia planu ochrony odnoszą się do poszczególnych wyłączeń podziału powierzchniowego lub obszarów działań ochronnych (stref funkcjonalno-przestrzennych), typów siedlisk, gatunków lub form działalności prowadzonej na obszarze parku krajobrazowego i uwzględniać jego specyfikę.
2. Ustalenia dotyczące ochrony przyrody nieożywionej i gleb dotyczą w szczególności sposobów użytkowania gleb, zachowania użytków zielonych, preferowanych zasad i metod uprawy oraz ochrony gleb przed erozją.
3. Ustalenia dotyczące ochrony ekosystemów leśnych uwzględniają różne formy własności lasów i być sporządzone w oparciu o operaty urządzeniowe, a szczególnie programy ochrony przyrody w nadleśnictwach. Wskazania ochronne powinny zawierać w szczególności:
1) zagadnienia ochrony przyrody nie uwzględnione w planach urządzeniowych lasów, szczególnie wynikające z danych przyrodniczych uzyskanych w trakcie prac nad planem (ostoje i siedliska gatunków chronionych, trasy wędrówek ptaków itp.),
2) propozycję wzbogacenia składów gatunkowych drzew i krzewów w drzewostanach,
3) wskazania obszarów do zalesień w pierwszej kolejności, mając na uwadze potrzebę tworzenia leśnych korytarzy ekologicznych,
4) wykaz zinwentaryzowanych siedlisk i gatunków chronionych z wszystkich list (międzynarodowych, krajowych i regionalnych) oraz wskazania sposobów ich ochrony,
4. Ustalenia dotyczące lądowych ekosystemów nieleśnych dotyczą między innymi:
objęcia ich formami ochrony przyrody, w szczególności użytkami ekologicznymi, pozostawienia w aktualnym stanie, stosowania zabiegów ochronnych, w tym wypasania, wykaszania, itp. W stosunku do użytków zielonych należy wnioskować, odpowiednio do potrzeb ochrony przyrody, rodzaje zabiegów agrotechnicznych i terminy ich wykonania, uwzględniające między innymi terminy lęgów ptasich.
5. Ustalenia dotyczące zasobów i ekosystemów wodnych oraz torfowiskowych odnoszą się do obiektów: zlewni, zespołów jezior i stawów, oczek wodnych, cieków, zespołów torfowych, źródeł. We wskazaniach należy uwzględnić odbudowę retencji wodnej, zasady wykorzystania zasobów wód powierzchniowych i podziemnych, ochronę jezior przed eutrofizacją i innymi zagrożeniami oraz ochronę i renaturalizację torfowisk.
6. Ustalenia dotyczące fauny dotyczą renaturalizacji i restytucji szaty roślinnej, metod i zakresu ochrony gatunków chronionych oraz zachowania i wzbogacenia różnorodności gatunkowej (grzybów, porostów, mchów, roślin naczyniowych).
7. Ustalenia dotyczące zasobów kulturowych odnoszą się do poszczególnych obiektów.
8. Ustalenia dotyczące walorów krajobrazowych dotyczą ochrony widokowej w skali rozległych panoram krajobrazu oraz zachowania lub tworzenia harmonijnych kompozycji zespołów przyrodniczych i zespołów zabudowy.
9. Ustalenia dotyczące sfery zagospodarowania przestrzennego zawierają:
1) obszary nie przeznaczone pod zabudowę,
2) wskazania dotyczące eliminacji czynników degradujących wartości przyrodnicze, kulturowe i krajobrazowe parku,
3) propozycję zagospodarowania turystycznego i rekreacyjnego parku,
4) obszary wskazane do zalesień,
5) obszary dla których powinny zostać opracowane szczególne zasady wznoszenia obiektów budowlanych, wynikające z konieczności zachowania lokalnych walorów kulturowych i krajobrazowych,
6) wskazania działań w zakresie retencji wód.
10. Ustalenia dotyczące zagospodarowania rekreacyjnego i turystycznego, udostępniania parku i prowadzenia na jego obszarze działalności edukacyjnej uwzględniają następujące uwarunkowania:
1) udostępnianie parku krajobrazowego należy określić w trzech podstawowych formach korzystania z obszaru parku: rekreacji, turystyki i edukacji (organizacja ośrodków edukacyjnych, usługi przewodników turystycznych, wydawnictwa, punkty informacji turystycznej);
2) udostępnianie parku krajobrazowego określa się w ścisłym związku z pozostałymi opracowaniami planu, a szczególnie operatami ochrony przyrody, krajobrazu i zasobów kulturowych;
3) stopień udostępniania parku krajobrazowego należy ustalić stosownie do jego wielkości, odporności środowiska przyrodniczego, typów roślinności, rodzajów turystyki i innych, a szczególnie do aktualnego i przewidywanego zagospodarowania rekreacyjnego i turystycznego.
11. Ustalenia dotyczące dopuszczalnych sposobów gospodarczego korzystania z zasobów przyrody obejmują wszystkie występujące aktualnie i potencjalnie formy gospodarowania. Wytyczne w zakresie gospodarki rolnej powinny przede wszystkim preferować rolnictwo ekologiczne, ze szczególnym uwzględnieniem ochrony różnorodności biologicznej przy wykonywaniu zabiegów agrotechnicznych. W stosunku do gospodarki rybackiej należy, przede wszystkim, określić wymogi ochrony ornitofauny (terminy połowów, rodzaj sprzętu rybackiego, ochrona miejsc lęgowych), a w zakresie składu gatunkowego ryb wskazać na gatunki wymagające restytucji, a także gatunki, które nie powinny być introdukowane.
12. Ustalenia dotyczące ochrony środowiska w szczególności dotyczą: rozwiązania problemów ochrony powietrza, wód oraz gleb, działań przeciwerozyjnych, gospodarki odpadami, ochrony przed hałasem, ograniczenia uciążliwości tras komunikacyjnych, propozycji likwidacji napowietrznych linii przesyłowych.

Rozdział 4 Przepis końcowy

§ 9. Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 14 dni po dniu ogłoszenia.

Uzasadnienie

Wymóg sporządzenia planów ochrony dla parków krajobrazowych został ustanowiony ustawą z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody (Dz.U. Nr 114, póz. 492 z późn. zm.). Jednak dopiero ustawa z dnia 7 grudnia 2000r. o zmianie ustawy o ochronie przyrody (Dz.U. z 2001 r. Nr 3, póz. 21) nałożyła na ministra właściwego do spraw środowiska obowiązek określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad sporządzania projektu planu ochrony parku krajobrazowego.
Projekt rozporządzenia został opracowany z uwzględnieniem wymogów art. 13b ust. l oraz ust. 3 ustawy o ochronie przyrody, które określają jakie elementy powinien uwzględniać plan ochrony oraz co powinien w szczególności zawierać. Ponadto brano pod uwagę, że aczkolwiek plany ochrony dla poszczególnych parków krajobrazowych będą różniły się w szczegółach treści ze względu na indywidualne cechy przyrodniczo-krajobrazowe każdego z parków krajobrazowych, to jednak generalne zasady sporządzania planów muszą być jednolite. Projekt rozporządzenia uwzględnia wszystkie sytuacje, które mogą zaistnieć przy sporządzaniu planów ochrony. Odnosi się to w szczególności do rodzajów ekosystemów, jakie występują w parkach krajobrazowych pomimo, że nie występują one w każdym z nich. Ostateczny więc zakres planu określi wojewoda, zlecając sporządzenie planu ochrony.
Projekt rozporządzenia określa główne zagadnienia przedstawione w rozdziałach:
Rozdział I. Przepisy ogólne
Rozdział II. Opracowanie dokumentacji planu ochrony
Rozdział III. Sporządzenie planu ochrony
Rozdział IV. Przepis końcowy
Dokumentacja planu ochrony stanowi materiał na podstawie, którego sporządza się plan ochrony. Zakres opracowania dokumentacji obejmuje przyrodę, krajobraz i wartości kulturowe parku krajobrazowego. Dokumentację tą opracowuje się w formie operatów iinnych opracowań szczegółowych. Zaprojektowano następujące rodzaje operatów szczegółowych:
l) ochrony przyrody nieożywionej i gleb,
2) ochrony ekosystemów leśnych
3) ochrony lądowych ekosystemów nieleśnych,
4) ochrony zasobów i ekosystemów wodnych i torfowiskowych,
5) ochrony szaty roślinnej,
6) ochrony fauny,
7) ochrony zasobów kulturowych,
8) ochrony krajobrazowej,
9) edukacji i udostępniania parku krajobrazowego,
10) zagospodarowania przestrzennego.
Przedstawienie danych ogólnych o parku krajobrazowym oraz syntetyczną diagnozę stanu przyrody i zagospodarowania ma zawierać opis ogólny, stanowiący część składową dokumentacji planu ochrony. Po opracowaniu dokumentacji planu następuje sporządzenie planu ochrony, który po zatwierdzeniu będzie opublikowany w formie rozporządzenia.
Rozporządzenie nie spowoduje zwiększenia wydatków budżetowych ponad dotychczasowy poziom kosztów sporządzania planów ochrony parków krajobrazowych.Projekt rozporządzenia jest zgodny z przepisami Unii Europejskiej.

Powrót