Zasady sporządzania planów ochrony dla parku narodowego

Rozporządzenie Ministra Środowiska
z dnia ....................................................
w sprawie szczegółowych zasad sporządzania
projektu planu ochrony dla parku narodowego.

Projekt z dnia 7.08.2001 r.

Na podstawie art. 13b ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 16 października 1991 roku o ochronie przyrody (Dz.U. Nr 114, poz. 492, z 1992 r. Nr 54, poz. 254, z 1994 r. Nr 89, poz. 415, z 1995 r. Nr 147, poz. 713, z 1996 r. Nr 91, poz. 409, z 1997 r. Nr 14, poz. 72, Nr 43, póz. 272, Nr 54, póz. 349, Nr 133, póz. 885, z 1998 r. Nr 106, poz. 668 oraz z 2001 r. Nr 3, poz. 21) zarządza się, co następuje:

Rozdział 1
Przepisy ogólne

§ 1. Rozporządzenie określa szczegółowe zasady sporządzania projektu planu ochrony dla parku narodowego, zwanego dalej planem ochrony.

Rozdział 2
Opracowanie dokumentacji planu ochrony

§ 2.1 Dokumentację planu ochrony stanowią w szczególności:
1) opis ogólny parku narodowego,
2) operaty szczegółowe,
3) mapy inwentaryzacyjne i diagnostyczne,
4) dokumenty formalne.
2. Zakres i podział dokumentacji planu ochrony powinien zostać dostosowany do specyfiki danego parku narodowego.

§ 3.1. Opis ogólny parku narodowego zawiera następujące elementy:
1) dane ogólne o parku narodowym:
a) podstawa prawna utworzenia parku narodowego,
b) przepisy prawa, w tym prawa międzynarodowego mające związek z ochroną i funkcjonowaniem parku,
c) położenie parku, w układzie administracyjnym kraju oraz według podziałów przyrodniczych, geograficznych, klimatycznych i regionalizacji przyrodniczo-leśnej,
d) warunki przyrodniczo-klimatyczne (klimat, geologia, geomorfologia, gleby, hydrologia, hydrografia).
e) charakterystyka przyrodnicza, a w szczególności: charakterystyka różnorodności biologicznej na różnych poziomach i stopień jej poznania, w tym: flory i fauny, ekosystemów, siedlisk przyrodniczych, zadrzewień i zieleni, ostoje zwierząt,
f) opis walorów kulturowych i krajobrazowych,
g) rodzaje użytków,
h) dane demograficzne,
i) opis zagospodarowania przestrzennego dotyczący funkcji, użytkowania i zagospodarowania terenu,
j) znaczenie parku w skali regionalnej, krajowej i międzynarodowej,
2) syntetyczną diagnozę stanu przyrody i zagospodarowania obejmującą: kompleksową waloryzację obszaru, identyfikację konfliktów i zagrożeń oraz wskazanie obszarów problemowych.
2. Załącznikami do opisu ogólnego są mapy inwentaryzacyjne i diagnostyczne, uwzględniające następujące zagadnienia:
1) położenie parku w układzie administracyjnym z zaznaczoną siecią
komunikacji, hydrografią oraz najważniejszymi ekosystemami,
2) rodzaje użytkowania gruntów, zadrzewień i zieleni,
3) struktura ekologiczna (korytarze ekologiczne, węzły ekologiczne i obszary węzłowe, bariery i pułapki ekologiczne),
4) przekształcenia przyrodnicze (w aspekcie historycznym),
5) aspekty sozologiczne (rodzaje i obszary zagrożeń, obszary z naruszoną równowagą ekologiczną, obszary zrównoważonego rozwoju itp.).

§ 4. Operaty szczegółowe, w zależności od charakterystyki przyrodniczej, krajobrazowej i kulturowej parku, mogą dotyczyć w szczególności:
1) zagadnień geodezyjne - kartograficznych, obejmując obszar będący w zarządzie parku oraz stan posiadania parku,
2) ochrony gleb i przyrody nieożywionej,
3) ochrony zasobów i ekosystemów wodnych,
4) ochrony ekosystemów leśnych,
5) ochrony lądowych ekosystemów nieleśnych,
6) ochrony fauny,
7) ochrony flory,
8) ochrony zasobów kulturowych i walorów krajobrazowych,
9) zagospodarowania przestrzennego.

§ 5.1. Operat geodezyjno-kartograficzny sporządza się zgodnie z przepisami obowiązującymi w tym zakresie w Lasach Państwowych.
2. Operat geodezyjno-kartograficzny zawiera w szczególności:
1) mapy gruntów będących w zarządzie parku narodowego (geodezyjne, ewidencyjne, przeglądowo-gospodarcze),
2) mapę przeglądową obszarów znajdujących się w granicach parku narodowego, z zaznaczeniem w szczególności: gruntów według form własności, ekosystemów, obszarów zabudowanych, linii komunikacyjnych,
3) rejestr gruntów będących w zarządzie parku narodowego,
4) podział parku narodowego na obręby i obwody ochronne.

§ 6.1. Operat ochrony przyrody nieożywionej i gleb obejmuje w szczególności następujące działy problemowe:
1) geologię,
2) rzeźbę terenu,
3) wody podziemne,
4) gleby,
2. Załącznikiem do części tekstowej operatu są:
1) katalog zinwentaryzowanych i zwaloryzowanych obiektów,
2) podstawowa mapa geologiczna utworów powierzchniowych,
3) szkicowa mapa geomorfologiczna,
4) szkicowa mapa hydrologiczna,
5) mapa glebowa.

§ 7.1.Operat ochrony zasobów i ekosystemów wodnych obejmuje w szczególności następujące działy problemowe:
1) charakterystykę ilościową zasobów wodnych,
2) charakterystykę jakościową zasobów wodnych,
3) formy działalności człowieka w przestrzeni jednostki hydrograficznej (zlewni), na terenie której leży park,
4) charakterystykę biologiczną i ekologiczną ekosystemów wodnych,
2. Załącznikiem do części tekstowej operatu są:
1) katalog zinwentaryzowanych i zwaloryzowanych ekosystemów wodnych,
2) mapa hydrograficzna.

§ 8.1. Operat ochrony lądowych ekosystemów nieleśnych odnosi się w szczególności do nieużytków (zakrzaczenia, bagna, turzycowiska, wrzosowiska, wydmy, skarpy, nasypy linii komunikacyjnych, wyeksploatowane żwirownie i piaskownie, obszary z roślinnością ruderalną i inne) oraz użytków rolnych, w tym łąk i pastwisk i obejmuje następujące działy problemowe wyróżnionych jednostek taksonomicznych:
1) charakterystyka biologiczna,
2) stan dynamiczny.
2. Załącznikiem do części tekstowej operatu są:
1) mapa roślinności rzeczywistej, sporządzana dla całego obszaru parku, wspólnie w ramach operatu ochrony ekosystemów nieleśnych i ekosystemów leśnych,
2) mapa roślinności potencjalnej sporządzana fakultatywnie dla całego obszaru parku lub dla jego fragmentów, wspólnie w ramach operatu ochrony ekosystemów nieleśnych i ekosystemów leśnych.

§ 9.1. Operat ochrony ekosystemów leśnych składa się z części:
1) ogólnej (elaboratu), opracowywanej według ogólnego schematu przyjętego dla wszystkich operatów szczegółowych,
2) opisu taksacyjnego,
3) kart drzewostanowych,
4) kompletu materiałów kartograficznych, zawierającego:
a) mapę drzewostanową,
b) mapę siedliskową, sporządzaną w oparciu o mapy glebowe, wykonywane
w ramach operatu ochrony gleb i przyrody nieożywionej,
c) mapę roślinności rzeczywistej, sporządzaną dla całego obszaru parku
narodowego, wspólnie w ramach operatu ochrony lądowych ekosystemów
nieleśnych i ekosystemów leśnych,
d) mapę roślinności potencjalnej, sporządzaną fakultatywnie dla całego
obszaru parku narodowego lub dla jego fragmentów, wspólnie w ramach
operatu ochrony lądowych ekosystemów nieleśnych i ekosystemów
leśnych.
2. Jeżeli nie sporządza się odrębnego operatu dla lądowych ekosystemów
nieleśnych, to problematykę tę należy uwzględnić w operacie ochrony ekosystemów
leśnych.

§ 10.1. Operat ochrony fauny obejmuje w szczególności następujące działy problemowe:
1) charakterystykę biologiczną (inwentaryzację i waloryzację) grup taksonomicznych (gatunków) istotnych lub charakterystycznych dla przyrody danego parku narodowego; inne taksony należy opracować w sposób syntetyczny,
2) charakterystykę siedlisk przyrodniczych, ważnych z punktu widzenia cennych gatunków fauny parku narodowego,
3) ocenę oddziaływania na biocenozy parku wybranych problemowych gatunków fauny.
2. Załącznikiem do części tekstowej operatu jest mapa ostoi zwierzyny oraz siedlisk przyrodniczych, ważnych z punktu widzenia cennych gatunków fauny parku narodowego.

§ 11.1. Operat ochrony flory obejmuje w szczególności następujące działy problemowe:
1) charakterystykę biologiczną (inwentaryzację i waloryzację) grup taksonomicznych (gatunków) istotnych lub charakterystycznych dla przyrody danego parku narodowego.
2) charakterystykę siedlisk przyrodniczych, ważnych z punktu widzenia cennych gatunków flory parku narodowego.
2. Załącznikiem do części tekstowej operatu jest mapa rozmieszczenia gatunków
specjalnej troski.

§ 12.1. Operat ochrony zasobów kulturowych i walorów krajobrazowych obejmuje w szczególności następujące działy problemowe:
1) opis zasobów kulturowych z uwzględnieniem rangi zasobu, stanu zachowania,
zagrożeń, znaczenia dla nauki, edukacji i turystyki,
2) charakterystykę walorów krajobrazowych z uwzględnieniem unikatowości krajobrazu w skali regionu i kraju, stanu zachowania krajobrazu, różnorodności krajobrazu, skali i tempa przemian oraz aktualnych i potencjalnych zagrożeń.
2. Jako załącznik do części tekstowej, operat zawiera katalog zasobów kulturowych.

§ 13. Operat zagospodarowania przestrzennego obejmuje ocenę zagospodarowania przestrzennego gmin wchodzących w obszar parku oraz projektowanych przez nie kierunków rozwoju, w tym zwłaszcza pod kątem ich zgodności z celami ochrony parku.

Rozdział 3
Sporządzenie planu ochrony

§ 14. Plan ochrony składa się z następujących elementów:
1) Część l Wprowadzenie, zawierające:
a) dane ogólne o parku narodowym (powierzchnia, położenie),
b) informacje o znaczeniu parku narodowego w krajowym systemie ochrony przyrody oraz informacje, czy park podlega ochronie w świetle przepisów międzynarodowych,
c) dane dotyczące form własności gruntów położonych w granicach parku narodowego,
d) ogólną charakterystykę przyrodniczą parku narodowego,
2) Cześć II Założenia ochrony przyrody, wartości kulturowych i krajobrazowych oraz zagospodarowania przestrzennego.
3) Część III Ustalenia planu ochrony.
4) Cześć VI Mapy operacyjne:
a) mapa podział parku narodowego na obszary ochrony ścisłej, częściowej i
krajobrazowej,
b) syntetyczna mapa ustaleń planu ochrony.

§ 15.1. Ustalenia zawarte w planie ochrony odnoszą się do poszczególnych wyłączeń podziału powierzchniowego, typów siedlisk, gatunków lub form zagospodarowania przestrzennego i uwzględniać specyfikę danego parku narodowego.
2. Ustalenia dotyczące przyrody nieożywionej i gleb dotyczą w szczególności sposobów użytkowania gleb, jako grunty obcej własności.
3. Ustalenia dotyczące zasobów i ekosystemów wodnych obejmują w szczególności: zagadnienia i problemy gospodarki wodno-ściekowej, regulacji stosunków wodnych dla potrzeb gospodarki rolnej, udostępniania parku, użytkowania ekosystemów wodnych. Ustalenia ochronne należy określić w stosunku do zlewni głównie powierzchniowych (ewentualnie do ich wybranych obszarów) oraz wskazanych zbiorników wodnych.
4. Ustalenia dotyczące drzewostanów obejmują następujące zagadnienia: nasiennictwo j szkółkarstwo, zalesienia i odnowienia lasu, zabiegi pielęgnacyjne i ochronne. Ustalenia zadań ochronnych, sposoby i metody ich wykonania uwzględniają:
1) określenie nazwy zespołu roślinnego oraz typu siedliskowego lasu dla każdego wydzielenia,
2) ustalenie listy gatunków drzew i krzewów: popieranych (rodzime), tolerowanych (obcego pochodzenia, ale nie zagrażające gatunkom rodzimym), do eliminacji (obcego pochodzenia, zagrażające gatunkom rodzimym),
3) określenie wariantów docelowych składów gatunkowych drzewostanów dla poszczególnych zespołów roślinnych, występujących w parku narodowym, a dla każdego wydzielenia w opisach taksacyjnych podanie preferowanego składu gatunkowego,
4) wskazania ochronne dla poszczególnych wydzieleń drzewostanowych określające rodzaj prac ochronnych (hodowlano-pielęgnacyjnych), bez określania masy drewna do wycięcia w tych zabiegach,
5) metody określenia zasobności drzewostanów przyjmowane w zależności od celów jakim mają służyć oraz charakteru drzewostanów danego parku narodowego,
6) zadania ochronne, w stosunku do każdego wydzielenia, określone z uwzględnieniem:
a) stopnia zgodności składu gatunkowego z siedliskiem oraz ewentualnie z potencjalnym zespołem roślinnymi,
b) oceny procesów przyrodniczych w przeszłości (w wyniku przekształceń naturalnych i sztucznych), w tym pochodzenie drzewostanu, sposoby użytkowania w minionym okresie, oddziaływanie czynników biotycznych i abiotycznych, zdarzenia nadzwyczajne, takie jak: pożary, podtopienia, przesuszenia,
c) prognozy procesów przyrodniczych (kształtowania się struktury gatunkowej) w określonym przedziale czasowym,
d) potrzeby ingerencji człowieka i przyjętych sposobów wykonywania ochrony,
e) możliwości wykorzystania naturalnych procesów rozwojowych drzewostanów (należy uwzględnić czynnik czasu, czyli cykle procesów rozwojowych drzewostanów),
f) powiązań ekosystemów leśnych z innymi ekosystemami, przyrodą nieożywioną i ochroną gatunkową.
5. Ustalenia dotyczące flory dotyczą renaturalizacji i restytucji szaty roślinnej, metod i zakresu ochrony gatunków chronionych oraz zachowania i wzbogacania różnorodności gatunkowej (grzybów, porostów, mchów, roślin naczyniowych).
6. Ustalenia dotyczące fauny dotyczą poszczególnych gatunków oraz siedlisk ich występowania oraz określają ewentualne kierunki wzbogacenia różnorodności gatunkowej.
7. Ustalenia dotyczące walorów kulturowych dotyczą utrzymania lub przywrócenie utraconych walorów zróżnicowania kulturowego.
8. Ustalenia dotyczące walorów krajobrazowych dotyczą ochrony widokowej w skali rozległych panoram krajobrazu, a ponadto zachowania lub tworzenia harmonijnych kompozycji zespołów przyrodniczych i zespołów zabudowy.
9. Ustalenia dotyczące edukacji i udostępnienia parku narodowego określają miejsca i zasady wykorzystania rekreacyjnego, turystycznego, naukowego i edukacyjnego parku narodowego, a w szczególności:
1) tras i miejsc pobytu, udostępnionych dla turystów na obszarze parku,
2) dopuszczalnych sposobów przemieszczania się turystów na obszarze parku,
3) programu zagospodarowania turystycznego i rekreacyjnego, uwzględniającego zasadę, że główne bazy turystyczne nie powinny być lokalizowane na obszarze parku (hotele, restauracje, itp.) lecz w jego otulinie,
4) różnych form informacji i edukacji, w tym ośrodki edukacyjne, muzea przyrodnicze, przewodnictwo, wydawnictwa,
5) maksymalnej pojemności i chłonności turystycznej parku,
6) systemu monitoringu oddziaływania udostępnienia parku na jego przyrodę.
10. Ustalenia do miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego zawierać w szczególności:
1) obszary nie przeznaczone pod zabudowę,
2) wskazania dotyczące eliminacji czynników degradujących wartości przyrodnicze, kulturowe i krajobrazowe parku narodowego,
3) propozycję zagospodarowania turystycznego i rekreacyjnego parku narodowego,
4) obszary wskazane do zalesień,
5) obszary, dla których powinny zostać opracowane szczegółowe zasady wznoszenia obiektów budowlanych, wynikające z konieczności zachowania lokalnych walorów kulturowych i krajobrazowych,
6) wskazania działań w zakresie retencji wód.

Rozdział 4
Przepis końcowy

§ 16. Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 14 dni po dniu ogłoszenia.

Uzasadnienie

Wymóg sporządzenia planów ochrony dla parków narodowych został ustanowiony ustawą z dnia 16 października 1991r. o ochronie przyrody (Dz.U. Nr 114, póz. 492 z późn. zm.). Jednak dopiero ustawa z dnia 7 grudnia 2000r. o zmianie ustawy o ochronie przyrody (Dz.U. z 2001 r. Nr 3, póz. 21) nałożyła na ministra właściwego do spraw środowiska obowiązek określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad sporządzania projektu
planu ochrony parku narodowego.
Projekt rozporządzenia został opracowany z uwzględnieniem wymogów art. 13b ust. l oraz ust. 2 ustawy o ochronie przyrody, które określają jakie elementy powinien uwzględniać plan ochrony oraz co powinien w szczególności zawierać. Ponadto brano pod uwagę, że aczkolwiek plany ochrony dla poszczególnych parków narodowych będą różniły się w szczegółach treści ze względu na indywidualne cechy przyrodniczo-krajobrazowe każdego z parków narodowych, to jednak generalne zasady sporządzania planów muszą być jednolite.
Projekt rozporządzenia uwzględnia wszystkie sytuacje, które mogą zaistnieć przy sporządzaniu planów ochrony. Odnosi się to w szczególności do rodzajów ekosystemów, jakie występują w parkach narodowych pomimo, że nie występują one w każdym z nich. Ostateczny więc zakres planu określi dyrektor parku narodowego, zlecając sporządzenie planu ochrony.
Projekt rozporządzenia określa główne zagadnienia przedstawione w rozdziałach:
Rozdział I. Przepisy ogólne
Rozdział II. Opracowanie dokumentacji planu ochrony
Rozdział III. Sporządzenie planu ochrony
Rozdział IV. Przepis końcowy
Dokumentacja planu ochrony stanowi materiał na podstawie, którego sporządza się plan ochrony. Zakres opracowania dokumentacji obejmuje przyrodę, krajobraz i wartości kulturowe parku narodowego. Dokumentację tą opracowuje się w formie operatów i innych opracowań szczegółowych. Zaprojektowano następujące rodzaje operatów szczegółowych:
1) geodezyjne - kartograficzny obejmujący obszar będący w zarządzie parku oraz stan posiadania parku,
2) ochrony gleb i przyrody nieożywionej,
3) ochrony zasobów i ekosystemów wodnych,
4) ochrony ekosystemów leśnych,
5) ochrony lądowych ekosystemów nieleśnych,
6) ochrony fauny,
7) ochrony flory,
8) ochrony zasobów kulturowych i walorów krajobrazowych,
9) edukacji i udostępniania parku narodowego,
10) zagospodarowania przestrzennego.
Przedstawienie danych ogólnych o parku narodowym oraz syntetyczną diagnozę stanu przyrody i zagospodarowania ma zawierać opis ogólny, stanowiący część składową dokumentacji planu ochrony. Po opracowaniu dokumentacji planu następuje sporządzenie planu ochrony, który po zatwierdzeniu będzie opublikowany w formie rozporządzenia.
Rozporządzenie nie spowoduje zwiększenia wydatków budżetowych ponad dotychczasowy poziom kosztów sporządzania planów ochrony parków narodowych.
Projekt rozporządzenia jest zgodny z przepisami Unii Europejskiej.

Powrót