Opinia Zachodniopomorskiego Towarzystwa Ornitologicznego

Szczecin 13.07.1999

Opinia Zachodniopomorskiego Towarzystwa Ornitologicznego na temat najnowszych propozycji zmian w ustawie o ochronie przyrody, przedstawionych przez Ministerstwo Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa

Dzięki uprzejmości p. Andrzeja Kepela z Polskiego Towarzystwa Ochrony Przyrody "Salamandra" mieliśmy możliwość zapoznania się z propozycjami zmian do ustawy o ochronie przyrody przedstawionymi przez Ministerstwo Ochrony Środowiska, jak również z opiniami na ich temat przygotowanymi przez "Salamandrę" i "ProNaturę" - zgadzamy się z uwagami zgłoszonymi przez obie organizacje, jednocześnie chcemy poruszyć kilka dodatkowych kwestii, jak również rozwinąć niektóre wcześniej sygnalizowane.

Art. 12.
Naszym zdaniem, mając na uwadze dotychczasowe doświadczenia z powoływaniem WKOP w naszym regionie, proponujemy po wyrazie "gospodarczych" skreślić kropkę i dodać zdanie "po czterech z każdej z wymienionych grup". Zapis taki przynajmniej częściowo utrudni manipulowanie składem Komisji.

Art. 13. Proponowany dodatkowy punkt 4.
Obszary chronione, o których mowa w ust. 1 pkt. 1 - 3. mogą być zabezpieczone strefą ochroną zwaną "otuliną", w której obowiązują ograniczenia w korzystaniu ze środowiska określone przepisami prawa o ochronie środowiska. Póki co nie wiadomo jakie brzmienie będzie miała UOKŚ po zmianach, w związku z tym "ograniczenia" proponowane w tym punkcie dla otulin będą takie same jak dla obszaru całego kraju co sprawi, że jedyną rzeczą jaką będą się wyróżniały będzie ich granica na mapie, a przecież otulina powinna stanowić strefę buforową między parkiem czy rezerwatem a terenem "normalnie" zagospodarowanym. Proponujemy podać listę ograniczeń możliwych do wprowadzenia na terenie otulin, jak również zmianę zapisu "mogą być" na "są zabezpieczane strefą ochronną".

Art. 14. pkt.6.
W całej rozciągłości zgadzamy się z opinią "ProNatury" na temat tego punktu.

Art. 24. pkt. 9.
Niedopuszczalna jest zmiana zapisu "Dla parku krajobrazowego wraz z otuliną sporządza się plan ochrony" na "Dla obszaru parku krajobrazowego sporządza się plan ochrony zatwierdzany przez wojewodę w drodze aktu prawa miejscowego." Plan ochrony winien być sporządzony dla parku wraz z otuliną. Po raz kolejny deprecjonuje się znaczenie otuliny, chociaż można wprowadzić w niej dużo łagodniejsze ograniczenia i zakazy, nie godzące w konstytucyjne prawa obywateli. Wnioskujemy aby omawiane zdanie miało brzmienie:
"Dla obszaru parku krajobrazowego wraz z otuliną sporządza się plan ochrony zatwierdzany przez wojewodę w drodze aktu prawa miejscowego."

Art. 24.
pkt.1. W jakim celu zmienia się "racjonalne gospodarowanie" na "zrównoważone wykorzystanie" skoro znaczenie ani jednego ani drugiego sformułowania nie jest wyjaśnione na początku ustawy? Tym bardziej, że w ustawie o ochronie i kształtowaniu środowiska objaśnione jest znaczenie sformułowania "racjonalne gospodarowanie".
pkt. 12. Naszym zdaniem taka zmiana jest niedopuszczalna. Przy pomocy niewinnie wyglądającej zmiany likwiduje się straż parków krajobrazowych. Pomijamy tutaj mobilność ministerstwa w wydawaniu aktów wykonawczych dotyczących tak ważnych rzeczy jak wymagania kwalifikacyjne służb parków krajobrazowych czy narodowych - nie ukazały się chociaż ustawa o ochronie przyrody obowiązuje już prawie 8 lat.

Art. 27.
W pełni zgadzamy się z komentarzem ProNatury do propozycji zmian w tym punkcie, szczególnie ważne jest stworzenie list gatunków o różnych "stopniach" i metodach ochrony. Przygotowaniem takich list powinny zająć się wspólnie ośrodki akademickie, jednostki administracji publicznej odpowiedzialne za ochronę przyrody i organizacje pozarządowe.

Art. 37.
Najbardziej niekorzystna, niewskazana i niepotrzebna (patrz objaśnienia do art. 38) zmiana!!! Niedopuszczalne jest wykreślanie tego artykułu wystarczy aby pierwsze zdanie, kończące się dwukropkiem brzmiało:
"Art. 37. 1. W ramach obowiązującego prawa, ograniczenia i zakazy wprowadzone w odniesieniu do przyrody mogą w szczególności dotyczyć:
..."
Wielkim błędem byłoby usunięcie ustępu 2 artykułu 37, którego istnienie często pozwala na zapobieżenie przedsięwzięciom po pierwsze niezgodnym z prawem a po drugie niszczącym cenne przyrodniczo obszary. Oprócz propozycji nie usuwania całego artykułu 37 proponujemy wesprzeć wojewodę w jego działalności na rzecz ochrony przyrody przy pomocy zmian w artykule 37 ust. 2. Wnioskujemy aby artykuł 37 ust. 2 miał brzmienie:
"Wydawanie przewidzianych odrębnymi przepisami pozwoleń na działalność, której skutki dotyczą ograniczeń lub zakazów wprowadzonych w odniesieniu do przedmiotów i obszarów objętych ochroną, wymaga uzgodnienia z wojewodą. Wojewoda może upoważnić odpowiednich starostów do przeprowadzania uzgodnień i wydawania opinii."

Art. 38.
Wykreślanie tego artykułu nie jest konieczne. Powoływanie się na Konstytucję w celu jego wykreślenia jest tylko częściowym wytłumaczeniem. Wystarczy bowiem zmienić treść artykułu. Proponujemy zmianę - artykuł 38 otrzymuje brzmienie:
"Wojewoda może, w drodze aktu prawa miejscowego, w ramach obowiązującego prawa, wprowadzić na okres sześciu miesięcy ograniczenia i zakazy albo nakazać wykonanie określonych prac lub urządzeń w stosunku do obiektu lub obszaru o stwierdzonych wartościach przyrodniczych lub krajobrazowych, przewidzianego do objęcia ochroną, a któremu zagraża zmiana lub zniszczenie."

Jako komentarza do proponowanego usunięcia artykułów 37 i 38 posłużymy się cytatami z Konstytucji (patrz szczególnie art. 31. pkt. 3), na którą tak powołują się reformatorzy ustawy. Zwracamy uwagę, że Konstytucja mówi nie tylko o "świętym" prawie własności ale również mocno podkreśla konieczność ochrony przyrody:

Art. 5. Rzeczpospolita Polska strzeże niepodległości i nienaruszalności swojego terytorium, zapewnia wolności i prawa człowieka i obywatela oraz bezpieczeństwo obywateli, strzeże dziedzictwa narodowego oraz zapewnia ochronę środowiska, kierując się zasadą zrównoważonego rozwoju.

Art. 31. 1. Wolność człowieka podlega ochronie prawnej.
2. Każdy jest obowiązany szanować wolności i prawa innych. Nikogo nie wolno zmuszać do czynienia tego, czego prawo mu nie nakazuje.
3. Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw.

Art. 74. 1. Władze publiczne prowadzą politykę zapewniającą bezpieczeństwo ekologiczne współczesnemu i przyszłym pokoleniom.2. Ochrona środowiska jest obowiązkiem władz publicznych.3. Każdy ma prawo do informacji o stanie i ochronie środowiska.
4. Władze publiczne wspierają działania obywateli na rzecz ochrony i poprawy stanu środowiska.

Art. 86. Każdy jest obowiązany do dbałości o stan środowiska i ponosi odpowiedzialność za spowodowane przez siebie jego pogorszenie. Zasady tej odpowiedzialności określa ustawa.

W związku z powyższym nie widzimy powodów aby zbytnio łagodzić zapisy o ochronie przyrody na rzecz praw własności, które - możemy to stwierdzić na podstawie naszych doświadczeń - są w Polsce dość opacznie pojmowane. Przytoczone zapisy dają zwolennikom ochrony przyrody dość silną kartę przetargową w przypadku ewentualnych spraw konfliktowych przed Trybunałem Konstytucyjnym.

Ze względu na olbrzymią wagę aktów wykonawczych, które są niezbędne do poprawnego funkcjonowania ustawy poddajemy pod opinię ustawowy zapis o obowiązku wprowadzenia wszystkich rozporządzeń do ustawy w ciągu 6 miesięcy od chwili wejścia jej w życie. W związku z tym proponujemy następującą zmianę. Artykuł 6 ustawy o zmianie ustawy o ochronie przyrody otrzymuje numer 7 a w jego miejsce proponujemy artykuł 6: "Minister właściwy do spraw środowiska wyda wszystkie rozporządzenia do ustawy z 19 października 1991 o ochronie przyrody nie później niż w ciągu sześciu miesięcy od chwili wejścia jej w życie"

Z poważaniem

Jacek Kaliciuk - prezes Zachodniopomorskiego Towarzystwa Ornitologicznego

Ustawa o ochronie przyrody

Powrót